Κεφάλαιο 79 του Λάο Τσε

刘骏 Liú Jùn: Όσοι δεν είναι ευγενείς, τους αντιμετωπίζω σαν ευγενείς, και έτσι γίνονται ευγενείς. (Βλέπε κεφ. XLIX, σημ. 393.) Αν προσπαθείτε να ηρεμήσετε τις μεγάλες εχθρικές σχέσεις των ανθρώπων, δεν θα χάσουν ποτέ κάποια εχθρότητα. Πώς θα μπορούν να γίνουν ευγενείς; Είναι καλύτερα, όπως λέει ο 李斯 Lǐ Sī, να είμαστε αδιάφοροι απέναντι στα πλάσματα και (C) να ξεχάσουμε τόσο το καλό που έχουμε κάνει όσο και το κακό που μας έχουν κάνει. Ας μιμηθούμε εκείνον που κρατάει το αριστερό μέρος της συμφωνίας και δεν ζητάει τίποτα από τους άλλους.

苏辙 Sū Zhé: Οι εχθρικές σχέσεις προκύπτουν από την παρεξηγήση, η παρεξηγήση προκύπτει από τη φύση μας. Αλλά εκείνος που γνωρίζει τη φύση του (και τη διατηρεί άθικτη) δεν έχει παρεξηγήσεις. Πώς θα μπορούσε να έχει εχθρικές σχέσεις; Τώρα οι άνθρωποι δεν ξέρουν να αφαιρέσουν τη ρίζα (των εχθρικών σχέσεων) και προσπαθούν να ηρεμήσουν την επιφάνεια (λιτ. « τα κλαδιά»); Γι'αυτό, αν και ηρεμήσουν εξωτερικά, ποτέ δεν ξεχάσουν από τη καρδιά τους.

Β: Αυτή η σύγκριση έχει ως σκοπό να δείξει ότι ο τέλειος ευγενής άνθρωπος δεν έχει διαφωνίες με τους άλλους. Αφήνει τους άλλους να ακολουθήσουν τη φύση τους και δεν προκαλεί εχθρότητες. Δίνει σε κάθε ένα αυτό που επιθυμεί και δεν ζητάει τίποτα από κανέναν.

欧阳修 Ōuyáng Xiū, H, κ.λπ. Η λέξη 契 qì σημαίνει « μια ξύλινη πλάκα που μπορούσε να χωριστεί σε δύο μέρη. Σε αυτή γράφονταν όλες οι συμφωνίες, είτε για αγορές, είτε για δωρεές ή δάνεια». Εκείνος από τους συμβαλλόμενους που έπρεπε να δώσει το αντικείμενο της συμφωνίας, κρατούσε το αριστερό μέρος της πλάκας, και εκείνος που έπρεπε να το ζητήσει πήγαινε με το δεξί μέρος. (Αυτό είναι αυτό που εκφράζει το Ε όταν λέει: 左契 zuǒ qì « Το αριστερό μέρος της συμφωνίας χρησιμοποιείται για να δίνεις, το δεξί για να ζητάς, δηλαδή να απαιτείς».) Όταν ο τελευταίος εμφανιζόταν κρατώντας το δεξί μέρος της συμφωνίας, εκείνος που είχε το αριστερό τα ένωζε, και αφού ελέγξαν την ακρίβεια των γραμμών και τη συμφωνία των οδοντωτών των δύο μερών της πλάκας (πρέπει να ταιριάζουν όπως τα κομμάτια των ζυμαρικών και τα γράμματα που είναι χαραγμένα πρέπει να ταιριάζουν όπως σε ένα τραπεζογραμμάτιο που συγκρίνεται με το αντίστοιχό του), έδινε το αντικείμενο χωρίς καμία δυσκολία και χωρίς να αμφιβάλλει για τα δικαιώματα και την ειλικρίνεια του αιτούχου.

Όταν λέμε ότι ο Άγιος κρατάει το αριστερό μέρος της συμφωνίας, εννοούμε ότι δεν ζητάει τίποτα από κανέναν και περιμένει οι άλλοι να έλθουν και να ζητήσουν από μόνα τους αυτό που επιθυμούν από αυτόν.

Πιστεύω, μαζί με τον 欧阳修 Ōuyáng Xiū, ότι πρέπει να υπονοείται το 左 zuǒ « αριστερό» (lævus) μετά το 司 sī (vulgo « προεδρεύει»); λέξη προς λέξη « αυτός που έχει αρετή προεδρεύει (στο αριστερό μέρος) της πλάκας 契 qì», δηλαδή: « αυτός που έχει αρετή κρατάει το αριστερό μέρος της συμφωνίας».

Ε: Ο Laozi θέλει να πει ότι ο Άγιος περιορίζεται στο να δίνει στους ανθρώπους και δεν ζητάει ανταμοιβή για τα καλά του. Όταν τους κάνει καλά, τα ξεχάσει. Τότε οι άνθρωποι ξεχνούν και την εχθρότητα που μπορεί να έχουν απέναντί του.

Οι λέξεις: « κρατάει το αριστερό μέρος της συμφωνίας», είναι ισοδύναμες με αυτές: « είναι πρόθυμος να δώσει, σκέφτεται να δώσει».

Λιτ.: προεδρεύει στο φόρο 彻 chè, δηλαδή: « μοιάζει με εκείνον που συλλέγει τον φόρο 彻 chè». Η λέξη 彻 chè σήμαινε ένα είδος φόρου, που ονομαζόταν πιο συχνά 彻法 chè fǎ (E), ο οποίος είχε θεσμοθετηθεί κατά τη δυναστεία των 周 Zhōu.

Ε: Ο αυτοκράτορας έδινε στο λαό γη που ονομαζόταν 公田 gōngtián (που οκτώ οικογένειες καλλιεργούσαν μαζί και μοιράζονταν τα προϊόντα), και ζητούσε φόρο που ισοδυναμούσε με το ένα δέκατο του εισοδήματός τους. Διαφέρει πολύ από εκείνον που κρατάει το αριστερό μέρος της συμφωνίας (και είναι πρόθυμος να δώσει). Εκείνος που έχει αρετή κρατάει το αριστερό μέρος της συμφωνίας (sic 欧阳修 Ōuyáng Xiū) δηλαδή περιορίζεται στο να δίνει στους ανθρώπους και δεν τους ζητάει τίποτα.

Εκείνος που είναι άπιστος προεδρεύει στον φόρο 彻 chè, δηλαδή μοιάζει με εκείνον που συλλέγει τον φόρο 彻 chè. Αν και δίνει στους ανθρώπους (ο αυτοκράτορας έδινε γη στο λαό), ποτέ δεν παραλείπει να τους πάρει πολλά (ο αυτοκράτορας ζητούσε το ένα δέκατο του εισοδήματος αυτών των γαιών).

Οι λεπτομέρειες που προηγήθηκαν δείχνουν στον αναγνώστη γιατί έχω μεταφράσει τις λέξεις « κρατάει το αριστερό μέρος της συμφωνίας» με: σκέφτεται να δώσει, και τις λέξεις « προεδρεύει στον φόρο 彻 chè» με: σκέφτεται να ζητήσει. Η λέξη προς λέξη μετάφραση των εκφράσεων 司契 sī qì « προεδρεύει στη συμφωνία» και 司彻 sī chè « προεδρεύει στον φόρο 彻 chè» θα ήταν ακατανόητη. Πρέπει, στη μετάφρασή μου, να δώσω το ισοδύναμό τους, όπως έχουν κάνει και οι σχολιαστές στη παραφράση τους, κρατώντας τη δυνατότητα να εξηγήσω, όπως έχει γίνει και παραπάνω, τη δική τους σημασία των λέξεων 契 qì « συμφωνία» και 彻 chè « είδος φόρου» που χρησιμοποιούνται εδώ με μεταφορική έννοια.

Ε: Ο ευγενής άνθρωπος περιορίζεται στο να δίνει στους ανθρώπους και δεν τους ζητάει ή δεν τους απαιτεί τίποτα. Αν και δεν παίρνει τίποτα από τους ανθρώπους, ο ουρανός του δίνει συνεχώς, δηλαδή τον γεμίζει συνεχώς με τα δώρα του.