Rozdział 79 z Laozi

刘骏 Liú Jùn : Ci, którzy nie są cnotliwi, traktuję jak ludzi cnotliwych, i w ten sposób stają się cnotliwi. (Patrz rozdział XLIX, uwaga 393.) Jeśli chcesz uspokoić wielkie wrogości ludzi, oni nie zapomną pewnego resztku wrogości; jak mogą stać się cnotliwi? Lecz 李斯 Lǐ Sī mówi, że lepiej jest być obojętnym wobec stworzeń i (C) zapomnieć zarówno o dobru, które im okazaliśmy, jak i o złym, które nam zrobili. Naśladujmy tego, kto trzyma lewą część umowy i nie domaga się niczego od innych.

苏辙 Sū Zhé : Wrogości powstają z iluzji, iluzja pochodzi z naszej natury. Ten, kto zna swoją naturę (i zachowuje ją w czystości), nie ma iluzorycznych poglądów; jak mógłby być narażony na wrogość? Teraz ludzie nie potrafią wyrwać korzenia (wrogości) i starają się uspokoić tylko ich powierzchnię (dosłownie: "gałęzie"); dlatego, choć zewnętrznie są uspokojone, nigdy nie zapomną ich w sercu.

B : To porównanie ma na celu pokazanie, że człowiek doskonale szczery nie ma żadnych sporów z innymi. Pozwala im postępować zgodnie z ich naturą i nie prowokuje ich wrogości; daje każdemu to, czego pragną, i nie żąda niczego od nikogo.

欧阳修 Ōuyáng Xiū, H, itd. Słowo 契 qì oznacza "deskę drewnianą, która mogła być podzielona na dwie części. Na niej zapisywano różne umowy, zarówno kupna, jak i darowizn lub pożyczek". Ten z umowodawców, który miał dać rzecz, która była przedmiotem umowy, trzymał lewą część tej deski, a ten, który miał ją żądać, bierze prawą część. (To wyraża E mówiąc: 左契 zuǒ qì "Lewa część umowy służy do dawania, prawa część służy do żądania", czyli do żądania). Gdy ten ostatni pojawia się trzymając w ręku prawą część umowy, ten, który ma lewą część, zbliża je do siebie, i po sprawdzeniu dokładnego dopasowania linii pisma i zgodności ząbkowania obu części deski (musiały się do siebie pasować jak formy piekarzy, a litery na nich musiały się odpowiadać jak litery na banknocie zbliżone do matrycy), daje żądaną rzecz bez żadnych trudności i bez najmniejszego wątpliwości co do praw i szczerości żądającego.

Kiedy mówi się, że Święty trzyma lewą część umowy, oznacza to, że nie domaga się niczego od nikogo i czeka, aż inni sami poproszą go o to, czego pragną.

Uważam, wraz z 欧阳修 Ōuyáng Xiū, że należy domyślić się 左 zuǒ "lewy" (lævus) po 司 sī (wulg. "przewodniczyć"); dosłownie "ten, który ma cnotę, przewodniczy (lewej części) deski 契 qì", czyli: "ten, kto ma cnotę, trzyma lewą część umowy".

E : Laozi chce powiedzieć, że Święty po prostu daje ludziom i nie domaga się wynagrodzenia za swoje dobre uczynki. Kiedy im czyni dobre, zapomina o tym; wtedy ludzie zapominają również o wrogościach, jakie mogą mieć wobec niego.

Słowa: "trzyma lewą część umowy" są równoważne tym: "jest skłonny dawać, myśli o dawaniu".

Dosłownie: przewodniczy podatkowi 彻 chè, czyli: "podobny jest do tego, kto pobiera podatek 彻 chè". Słowo 彻 chè oznaczało rodzaj podatku, częściej nazywanego 彻法 chè fǎ (E), który został ustanowiony za dynastii 周 Zhōu.

E : Cesarz dawał ludowi ziemię zwaną 公田 gōngtián (której uprawiało wspólnie osiem rodzin i dzielono równomiernie plony), i żądał podatku równowartościowego dziesiątej części ich dochodu. Różnił się on znacznie od tego, kto trzyma lewą część umowy (i jest skłonny dawać). Ten, kto ma cnotę, trzyma lewą część umowy (tak 欧阳修 Ōuyáng Xiū) czyli po prostu daje ludziom i nie żąda od nich niczego.

Ten, kto jest pozbawiony cnoty, przewodniczy podatkowi 彻 chè, czyli podobny jest do tego, kto pobiera podatek 彻 chè. Chociaż daje ludziom (cesarz dawał ludowi ziemię), nigdy nie zapomina o tym, aby im wiele zabrać (cesarz żądał dziesiątej części dochodu z tej ziemi).

Powyższe szczegóły pokazują czytelnikowi, dlaczego przetłumaczyłem słowa "trzyma lewą część umowy" jako "myśli o dawaniu", a słowa "przewodniczy podatkowi 彻 chè" jako "myśli o żądaniu". Dosłowne tłumaczenie wyrażeń 司契 sī qì "przewodniczyć umowie" i 司彻 sī chè "przewodniczyć podatkowi 彻 chè" byłoby niezgrabne. Musiałem w moim tłumaczeniu podać ich odpowiedniki, jak to zrobili komentatorzy w swojej paraphrasie, zastrzegając sobie wyjaśnienie, jak to się dzieje powyżej, właściwego znaczenia słów 契 qì "umowa" i 彻 chè "rodzaj podatku", które są tu użyte w znaczeniu przenośni.

E : Człowiek cnotliwy po prostu daje ludziom i nie żąda od nich niczego. Chociaż nie bierze niczego od ludzi, niebo mu stale daje, czyli stale go obdarowuje.