Grammer 4 dersi

多 ve 几 ile "kaç"

Çince'de "kaç" diye sormanın ana yollarından ikisi vardır; cevabın tahmin edildiği bağlama ve miktara göre değişiklik gösterir.

1. Bir sıfat-fiilden önce 多 duō

Sıfat-fiil olan 大 dà, "hacim ve yaş bakımından büyük olmak" anlamına gelir.
中国很大。 Çin çok büyüktür.
大人 Yetişkinler.

Dikkat: "yaşlı olmak" 老 lǎo olarak ifade edilir.

Çince'de "çok sayıda olmak" anlamındaki 多 duō fiili, bir sıfat-fiilden önce geldiğinde "kaç?" anlamına gelir:
中国人很多。 Çinliler çok sayıdadır.
你多大？ Kaç yaşındasın? (kelime anlamı: "Yaşın ne kadar?")

多 fiilinin bu kullanımı, Fransızcada nadiren karşılığı bulunan ama Çince'de yaygın olan sorulara olanak verir:
她多美？ "Ne kadar güzel?"
他多好？ "Ne kadar iyi?"

你多大？ sorusuna cevap verirken fiil kullanılmaz:

Örnek: "17 yaşındayım": 我十七岁。 Wǒ shíqī suì.

岁 suì yalnızca yaş için kullanılır.

2. 几 jǐ

Bir çocuğa hitap ederken 你几岁？ Nǐ jǐ suì ? demek de mümkündür.
Aslında "kaç?" anlamındaki 几 jǐ soru sözcüğü, cevabın yaklaşık olarak 10'dan az olduğu durumlarda kullanılır. Cevap 10'dan fazla olduğunda ise başka bir soru sözcüğü olan 多 duō ile kurulur. Bununla ilgili daha fazla detay başka bir derste görülecek.

99'a kadar sayıların yapısı

0'dan 10'a kadar sayıları öğrendiniz. Sıfırın yazımı biraz farklı olsa da oldukça kolaydır: 零 líng, fakat 〇 şeklinde de yazılabilir; bu daha basit ama geleneksel olmayan bir yazımdır. HSK seviye testlerinde sıfır 零 olarak yazılır, bu yüzden bu şeklini de bilmelisiniz.

Çinliler ayrıca (ve hatta çoğunlukla) Arap rakamlarını kullanırlar. Fakat yaygın olarak kullanılan Çin rakamlarını da bilmek gerekir.

10'dan sonraki sayılar oldukça mantıklıdır:
11 十一
12 十二
13 十三
...
19 十九
Sonra: 20 二十
21 二十一
22 二十二
vb.

Bu çok kolaydır ve 10 ila 19 arasındaki sayılarda "bir" eklemeye gerek olmadığı dışında özel bir durum yoktur: 一十, 一十一 vb.

Alternatif soru yapısı

Daha önce bir cümlenin sonuna 吗 ma ekleyerek yapılan tam soru yapısını ve bir soru sözcüğüyle (谁？ shéi ?, 什么？ shénme ?) yapılan eksik soru yapısını gördük.

Tam bir soru oluşturmanın başka bir yolu da fiili olumsuzlukla birlikte tekrarlamaktır:

Örneğin, 吗 ma ile kurulmuş olan soru:
他是老师吗？ O öğretmen mi?
şu şekilde de kurulabilir:
他是不是老师？ O öğretmen mi?

Bu yapıya alternatif soru yapısı denir.

吗 ma ile kurulan soru ve alternatif soru yapısı arasındaki fark nedir?

İki fark vardır; biri küçük, diğeri daha önemlidir:
• küçük fark, alternatif soru yapısının daha çok konuşma dilinde kullanılması ve 吗 ma'lı sorunun daha çok yazı dilinde kullanılmasıdır.
• daha önemli fark, alternatif soru yapısında zarflarla (很，也) kullanılamamasıdır.

Bu yüzden aşağıdaki cümle doğrudur:
她也姓李吗？ Tā yě xìng Lǐ ma ? Onun soyadı da Li mi?
fakat aşağıdaki cümle yanlıştır:
她也姓不姓李？ Tā yě xìng bù xìng Lǐ ?

Son not: Alternatif soru yapısında, 高兴 gāoxìng "mutlu olmak" veya 客气 kèqi "kibar olmak" gibi iki heceli bir fiil varsa, genellikle ilk fiilin ilk hecesi kullanılır (zorunlu değildir):
她高不高兴？ Tā gāo bù gāoxìng ? Mutlu mu?
fakat şöyle de denebilir:
她高兴不高兴？ Tā gāoxìng bù gāoxìng ? Mutlu mu?

Diyalogdan örnekler:
你是不是中学老师？ Nǐ shì bú shì zhōngxué lǎoshī ? Ortaokul/lisede öğretmen misin?

Sıfatın isimden önce kullanılması

Çince'de sıfat (veya belirteç), nitelendirdiği isimden her zaman önce gelir. Bu, 的 (belirteç + 的 + belirtilen) parçacığının mantığına benzer; ama bu parçacık karşılaştırma, bir grubun "dışında tutulması" anlamı taşır.

Diyalogdan örnekler:
中学老师 zhōngxué lǎoshī: ortaokul/lise öğretmeni (kelime anlamı: "ortaokul öğretmeni")
大学老师 dàxué lǎoshī: üniversite öğretmeni

的 ile:
中学的老师 zhōngxué de lǎoshī: ortaokul/lise öğretmeni (diğer seviyelerden ayırmak için)

Burada Fransızcadaki yapının tersini görüyoruz: belirteç (中学 ya da 大学) belirtilenden (老师) önce gelir.