XIII.1. Zilu zapytał Konfucjusza o sposób rządzenia ludźmi. Mistrz odpowiedział:— Niech władca sam da przykład wszystkich cnot, i niech udziela pomocy ludowi w jego pracach.Zilu poprosił Mistrza, by powiedział więcej. Konfucjusz odpowiedział:— Niech władca nieustannie stara się wykonywać dwie rzeczy, które właśnie wymieniłem.XIII.2. Zhonggong był wielkim intendentem szefa rodu Ji. Zapytał Konfucjusza o administrację. Mistrz powiedział:— Niech postawi na prefektach, czyli niech nie robi wszystkiego sam, lecz korzysta z prefektów, którzy są do jego dyspozycji; niech daruje małe winy; niech powierza sprawy mądrym i zdolnym ludziom.Zhonggong powiedział:— Jak poznam mądrych i zdolnych ludzi, aby im powierzyć sprawy?Konfucjusz odpowiedział:— Niech powierzy sprawy tym, których zna. A tych, których nie zna, czy inni nie powiedzą mu o nich?XIII.3. Zilu powiedział:— Jeśli władca Wei czeka na Ciebie, abyś pomógł mu w sprawach publicznych, od czego byś zaczął?— Najpierw nadałby każdej rzeczy jej prawdziwą nazwę, odpowiedział Mistrz.— Czy to rozsądne? — odparł Zilu. Mistrz, Ty się zbytnio oddalas od celu. Po co ta reforma nazw?Mistrz odpowiedział:— Ach, jak grubiański jest You! Człowiek mądry nie mówi ani nie czyni tego, czego nie zna.«Jeśli nazwy nie odpowiadają rzeczom, jest zamieszanie w mowie. Jeśli jest zamieszanie w mowie, rzeczy się nie wykonują. Jeśli rzeczy się nie wykonują, obyczaje i harmonia są zaniedbane. Jeśli obyczaje i harmonia są zaniedbane, kary i inne kary nie są proporcjonalne do win. Jeśli kary i inne kary nie są proporcjonalne do win, ludzie nie wiedzą, gdzie postawić rękę i stopę.«Mądry władca nadaje rzeczom nazwy, które im odpowiadają, a każda rzecz musi być traktowana zgodnie z znaczeniem nazwy, którą jej nadał. W wyborze nazw jest bardzo uważny.»XIII.4. Fan Chi poprosił Konfucjusza, by nauczył go rolnictwa. Mistrz odpowiedział:— Stary rolnik nauczyłby Cię lepiej niż ja.Fan Chi poprosił go, by nauczył go sztuki uprawy ogrodów warzywnych. Konfucjusz odpowiedział:— Stary ogrodnik nauczyłby Cię lepiej niż ja.Kiedy Fan Chi się wycofywał, Mistrz powiedział:— Jak mały jest Fan Xu! Jeśli władca kocha obyczajność i etykietę, żaden z jego poddanych nie odważy się ich zaniedbać. Jeśli władca kocha sprawiedliwość, żaden z jego poddanych nie odważy się mu odmówić posłuszeństwa. Jeśli władca kocha szczerość, żaden z jego poddanych nie odważy się działać z złośliwym zamiarem. Jeśli tak jest, to mieszkańcy wszystkich stron przybędą do niego, niosąc swoje dzieci na ramionach. Po co mu uczyć się rolnictwa?XIII.5. Mistrz powiedział:— Jeśli ktoś nauczył się trzechsetu pieśni z "Księgi Pieśni", a potem, gdy zostanie powierzone mu część administracji, okazuje się niezdolny; jeśli zostanie wysłany w misji do krajów obcych, okazuje się niezdolny do odpowiedzi samodzielnej; do czego mu służy jego literatura?XIII.6. Mistrz powiedział:— Jeśli władca sam jest cnotliwy, lud spełni swoje obowiązki, bez konieczności nakazu; jeśli władca sam nie jest cnotliwy, nawet jeśli wyda rozkazy, lud ich nie będzie przestrzegać.XIII.7. Mistrz powiedział:— Dwie księstwa Lu i Wei są jak siostry w administracji, jak i w pochodzeniu.XIII.8. Mistrz mówił, że Gongzi Jing, daifu księstwa Wei, zawsze był zadowolony ze stanu swojego domu; że, gdy zaczął posiadać coś, mówił:— Zgromadziłem trochę,że, gdy miał wystarczające zasoby, mówił:— Jestem prawie na szczycie bogactwa,że, gdy stał się bogaty, mówił:— Jestem prawie w splendorze.XIII.9. Mistrz udał się do księstwa Wei z Ran You, który prowadził jego wóz. Mistrz powiedział:— Jak liczni są mieszkańcy!— Teraz, gdy są liczni, powiedział Ran You, co należy z nimi zrobić?Mistrz odpowiedział:— Zrób ich bogatymi.Ran You zapytał:— Gdy będą bogaci, co jeszcze należy z nimi zrobić?— Nauc ich, odpowiedział Konfucjusz.XIII.10. Mistrz powiedział:— Jeśli władca powierzy mi administrację spraw publicznych, po roku będzie ona wystarczająco dobrze zorganizowana; po trzech latach będzie doskonała.XIII.11. Mistrz powiedział:— Jeśli dobry władca będzie rządził przez sto lat, jak mówi poeta, będzie w stanie poprawić najgorszych ludzi i nie będzie musiał stosować kary śmierci. Jak prawdziwe są te słowa!XIII.12. Mistrz powiedział:— Jeśli pojawi się prawdziwy władca, po trzydziestu latach cnota zakwitnie wszędzie.XIII.13. Mistrz powiedział:— Jeśli człowiek wie, jak sam siebie rządzić, jakie trudności będzie miał w rządzeniu państwem? Ale ten, który nie wie, jak sam siebie rządzić, jak może rządzić innymi?XIII.14. Ran You powracając z dworu, Mistrz zapytał:— Dlaczego tak późno?Ran You odpowiedział:— Sprawy publiczne mnie zatrzymały.Mistrz odparł:— Zostałeś zatrzymany sprawami prywatnymi tego Ji Sun. Jeśli byłyby sprawy publiczne, chociaż ja już nie jestem na stanowisku, zostałbym wezwany do narady.XIII.15. Ding, książę Lu, zapytał Konfucjusza, czy istnieje zdanie, którego wystarczyłoby się trzymać, aby doskonale rządzić. Konfucjusz odpowiedział:— Zdanie nie może mieć takiego znaczenia. Powiada się powszechnie, że trudno być dobrym władcą, że nie jest łatwo być dobrym ministrem. Jeśli władca zrozumie trudność rządzenia, czy to nie prawie wystarczyłoby tego jednego zdania, aby doskonale zorganizować administrację?Książę Ding zapytał:— Czy istnieje maksyma taka, że jeśli władca ją zastosuje, straci swoje państwo?Konfucjusz odpowiedział:— Maksyma nie może mieć takiego znaczenia. Powiada się powszechnie: Nie cieszę się z rządzenia, tylko z tego, że kiedy mówię, nikt mi nie sprzeciwia się. Jeśli władca mówi dobrze, a nikt mu nie sprzeciwia się, czy to nie dobrze? Ale jeśli mówi źle, a nikt mu nie sprzeciwia się, czy to nie stawia go w niebezpieczeństwie utraty władzy?XIII.16. Książę She zapytał Konfucjusza o sposób rządzenia. Mistrz odpowiedział:— Jeśli ci, którzy mieszkają blisko władcy, są zadowoleni, a ci, którzy są daleko, przychodzą sami, rządzenie jest dobrze zorganizowane.XIII.17. Zixia, będąc prefektem Jufu, zapytał Konfucjusza o administrację prefektur. Mistrz powiedział:— Nie spiesz się zbyt wiele; nie szukaj małych korzyści. Kto się spieszy, nie idzie daleko; kto szuka małych korzyści, zaniedbuje wielkie sprawy.XIII.18. Książę She powiedział do Konfucjusza:— W moim kraju są ludzie, którzy się chwalą swoją prostotą. Wśród nich, jeśli ojciec kradnie owcę, syn świadczy przeciwko niemu.Konfucjusz odpowiedział:— W moim kraju ludzie prostolinijni działają inaczej. Ojciec kryje winy syna, a syn kryje winy ojca. Ta postawa nie jest sprzeczna z prostotą.XIII.19. Fan Chi zapytał Konfucjusza o doskonałość. Mistrz odpowiedział:— Kiedy jesteś sam w domu, pilnuj siebie; w prowadzeniu spraw bądź pilny; bądź szczery z każdym. Nawet jeśli jesteś wśród barbarzyńskich plemion, nie wolno Ci zaniedbać jednej z tych trzech rzeczy.XIII.20. Zigong zapytał, co należy zrobić, aby zasłużyć na tytuł ucznia mądrości. Mistrz odpowiedział:— Ten, kto w swojej prywatnej postawie ma wstyd, a w misjach, które mu są powierzone w obcych krajach, nie hańbi władcy, który go wysłał, zasługuje na tytuł ucznia mądrości.Zigong powiedział:— Pozwól mi zapytać, kto jest natychmiast po uczniu mądrości.— To, odpowiedział Konfucjusz, ten, którego pobożność wobec rodziców jest potwierdzana przez wszystkich członków rodziny, a jego szacunek dla starszych i wyższych jest chwalony przez wszystkich mieszkańców wsi i sąsiadów.Zigong powiedział:— Pozwól mi zapytać, kto jest na trzecim miejscu.Konfucjusz odpowiedział:— Człowiek szczery w słowach, uparty w działaniach, jest bez wątpienia człowiekiem upartym, pospolitym; jednak może być umieszczony na trzecim miejscu.Zigong powiedział:— Co myśleć o tych, którzy obecnie administrują sprawami publicznymi?Mistrz odpowiedział:— Ach! To ludzie o wąskim umyśle. Czy zasługują na to, aby ich liczyć?XIII.21. Mistrz powiedział:— Ponieważ nie znajduję uczniów zdolnych do utrzymania się w właściwym środku, szukam ludzi o wysokich aspiracjach, chociaż są oni niezdolni do osiągnięcia tak wysokiego celu, lub ludzi, którzy, nie będąc bardzo inteligentni, mają miłość do obowiązku. Pierwsi postępują w cnocie i śledzą przykłady i nauki mędrców. Drudzy powstrzymują się od złego.XIII.22. Mistrz powiedział:— Ludzie z południa mówią powszechnie, że człowiek bez stałych zasad nie może nawet zostać dobrym wróżbitą lub dobrym lekarzem. Jak prawdziwe jest to przysłowie! W "Księdze Zmian" czytamy:«Ten, kto nie jest stały w swoich zasadach, będzie przedmiotem drwin innych.»Mistrz powiedział:— Nie rozmyśla się nad tymi słowami, a stąd wzięło się wszystko złe.XIII.23. Mistrz powiedział:— Mędrzec jest ugodowy dla wszystkich, ale nie ma winnej uległości. Człowiek pospolity jest ugodowy dla zła i nie jest ugodowy dla wszystkich.XIII.24. Zigong zapytał, co myśleć o człowieku, który jest lubiany przez wszystkich mieszkańców swojego kraju. Mistrz odpowiedział:— To nie jest wystarczającym dowodem jego cnoty.Zigong powiedział:— Co myśleć o człowieku, który jest nienawidziany przez wszystkich mieszkańców swojego kraju?Mistrz odpowiedział:— To nie jest pewnym dowodem jego cnoty. Można bardziej uzasadnionej szacować cnotę tego, kto w swoim kraju jest lubiany przez wszystkich dobrych ludzi i nienawidziany przez wszystkich złych ludzi.XIII.25. Mistrz powiedział:— Łatwo służyć mędrcowi, ale trudno mu podobać się. Jeśli ktoś próbuje zdobyć jego przychylność niesławnymi metodami, nie uda mu się. Jeśli chodzi o służbę, jaką od niego wymaga, bierze pod uwagę zdolności. Trudno służyć człowiekowi pospolitemu, ale łatwo mu podobać się. Jeśli ktoś próbuje mu podobać się nawet niesławnymi metodami, podoba mu się. Ale od tych, którzy są mu podlegli, wymaga doskonałości.XIII.26. Mistrz powiedział:— Mędrzec jest spokojny i nie jest dumny. Człowiek pospolity jest dumny i nie jest spokojny.XIII.27. Mistrz powiedział:— Człowiek odważny, stały, prosty w manierach, powściągliwy w mowie, łatwo osiąga doskonałość.XIII.28. Zilu poprosił Konfucjusza, by powiedział, czym powinien być uczeń mądrości. Mistrz odpowiedział:— Ten, który jest oddany, gorliwy w zachęcaniu innych do kultywowania cnoty, uprzejmy i miły w manierach, zasługuje na tytuł ucznia mądrości. Jest oddany swoim przyjaciołom i zachęca ich do praktykowania cnoty; jest uprzejmy wobec swoich braci.XIII.29. Mistrz powiedział:— Jeśli człowiek cnotliwy kształciłby ludność w cnocie przez siedem lat, można by potem z nich zrobić żołnierzy do wojny.XIII.30. Mistrz powiedział:— Prowadzenie ludzi do wojny, zanim kształtuje się ich w cnocie, to prowadzenie ich do zguby.
