Tekst chiński
其安易持，其未兆易谋，其脆易破，其微易散。
为之于未有，治之于未乱。
合抱之木，生于毫末；九层之台，起于累土；千里之行，始于足下。
为者败之，执者失之。
是以圣人无为，故无败；无执，故无失。
民之从事，常于几成而败之。
慎终如始，则无败事。
是以圣人欲不欲，不贵难得之货；学不学，复众人之所过。
以辅万物之自然，而不敢为。
Tłumaczenie
To, co jest spokojne, łatwo utrzymać; to, co jeszcze się nie pojawiło, łatwo zapobiec; to, co jest słabe, łatwo złamać; to, co jest drobne, łatwo rozproszyć.
Zatrzymaj zło, zanim istnieje; uspokój chaos, zanim wybuchnie.
Drzewo o dużej obwodzie wyrosło z korzenia cienkiego jak włos; wieża dziewięciopiętrowa powstała z garstki ziemi; podróż tysiąca li rozpoczęła się od jednego kroku!
Ten, kto działa, ponosi klęskę; ten, kto się przywiązuje do czegoś, to traci.
Dlatego Mędrzec nie działa, dlatego nigdy nie ponosi klęski.
Nie przywiązuje się do niczego, dlatego nigdy nic nie traci.
Kiedy ludzie podejmują jakąś sprawę, często ponoszą klęskę w momencie, gdy są blisko sukcesu.
Bądź ostrożny w zakończeniu tak jak na początku, i wtedy nigdy nie ponosisz klęski.
Dlatego Mędrzec nie ma pragnień, dlatego nie ceni trudno zdobyte rzeczy.
Uczy się nieuczenia się i unika błędów innych ludzi.
Pomaga wszystkim istotom, aby mogły żyć zgodnie z naturą, ale nie śmia się ingerować.
Uwagi
Lao-tseu rozwija tutaj myśl z dwóch poprzednich fragmentów rozdziału: 图难于易 « (mędrzec) medytuje nad trudnymi rzeczami, zaczynając od prostych »; 为大于细 , « robi wielkie rzeczy, zaczynając od małych ».
W tym samym miejscu. Słowa 安 , « spokojny », i 未兆 « jeszcze się nie pojawił, nie ukazał », odnoszą się do momentu, gdy jeszcze nie narodziła się żadna myśl (w sercu), gdy radość i gniew jeszcze się nie ujawniły (na twarzy), gdy dusza jest całkowicie spokojna i wolna od wszelkich emocji.
Słowa 脆 , « słaby », i 微 , « drobny », (w przenośni) oznaczają zarodki rodzącej się pierwszej myśli.
Wszystkie wydania zawierają 为之于未有 « robić rzeczy, zanim istnieją ». Ta idea jest oczywiście sprzeczna z duchem tego rozdziału i nauką Lao-tseu. Aby usunąć tę zmianę tekstu, B, którego tu śledzę, napisał w swoim komentarzu 防之 « zatrzymać rzeczy (zanim istnieją) » zamiast 为之 « robić je, itd. ». A potwierdza tę poprawkę, wyrażając tę samą myśl za pomocą 塞 , « zatkać, zatrzymać ».
Słowa 未有 (dosł. « jeszcze nie istnieje ») wskazują na moment, gdy serce jeszcze nie doświadczyło żadnej emocji; słowa 未乱 (dosł. « jeszcze nie jest zamieszane ») oznaczają moment, gdy jeszcze nie zostało skazane.
Z małego stało się duże. Ta analogia pokazuje, jak mówi Liu-kie-fou, że małe rzeczy są źródłem wielkich. Chi-sun (w edycji A): Jeśli chcesz wyciąć drzewo, musisz najpierw oderwać jego korzeń; w przeciwnym razie wyrośnie ponownie. Jeśli chcesz zatrzymać wodę i nie zaczniesz od zatkania jej źródła, nie przestanie płynąć. Jeśli chcesz stłumić nieszczęście i nie zatrzymasz go w jego źródle, nie przestanie wybuchać.
Powstała z łyżeczki ziemi. A: Zanim była niska na początku, stopniowo osiągnęła wielkie wzniesienie.
Postępuję zgodnie z C: 必自一步始 , dosłownie: « koniecznie od jednego kroku ». Słowa tekstu 始于足下 oznaczają dosłownie: « zaczął u stóp twoich ».
Według zasad nie-działania, działanie i przywiązanie (do zewnętrznych przedmiotów) są rzeczami nieporządkowanymi; dlatego ten, kto działa, ponosi klęskę i nie może osiągnąć sukcesu. Ten, kto przywiązuje się (do zewnętrznych przedmiotów), traci je i nie może ich posiadać. W konsekwencji mędrzec praktykuje nie-działanie; dlatego pozostaje obojętny wobec sukcesów i klęsk. Pozostawia (zewnętrzne przedmioty) i nie przywiązuje się do nich; dlatego pozostaje obojętny wobec ich posiadania i utraty.
Słowo 几 oznacza « być blisko ». Kiedy ludzie zwyczajni widzą, że coś jest na punkcie sukcesu (dosłownie « się spełnia »), dają się ponieść zaniedbaniu i lekkomyślności; wtedy (ta sprawa) zmienia twarz, i oni całkowicie ponoszą klęskę. Bądź więc ostrożny na końcu swoich przedsięwzięć tak jak na początku; wtedy będziesz mógł doprowadzić je do doskonałego spełnienia i nigdy nie ponosisz klęski.
Postępuję zgodnie z E: 无欲以为欲 . Jest to także sens Li-si-tchaia i kilku cenionych komentatorów. E: Tłumy pragną rzeczy, które są dla nich bezużyteczne i wydają na nie swe siły, podczas gdy lekceważą to, co jest dla nich cenne (to znaczy czystość ich natury): to jest szczyt ślepoty! Mędrzec nie ceni rzeczy zewnętrznych; przywiązuje wyłącznie wagę do braku wszelkich pragnień.
Inaczej A: Mędrzec pragnie tego, czego ludzie (zwyczajni) nie pragną. Oni lubią błyszczeć, a on ukrywa blask swojej cnoty; oni lubią elegancję i luksus, a on lubi prostotę; oni dążą tylko do przyjemności, a on dąży tylko do cnoty.
To wyrażenie nie odnosi się tylko do złota i kamieni szlachetnych; ogólnie oznacza wszystkie rzeczy, które są poza nami.
Postępuję zgodnie z E: 无学以为学 . Inaczej A: Mędrzec uczy się tego, czego ludzie zwyczajni nie mogą się nauczyć. Oni uczą się ostrożności i podstępów, on uczy się swojej natury; oni uczą się rządzić królestwem, on uczy się rządzić sobą i zachowywać czystość Dao.
Słowo 复 ma tutaj znaczenie 反 « być przeciwnym do ». 众人之所过 , 则反之为 , dosłownie: « W czym pomyliła się tłum, on jest jej przeciwny i tego nie robi ». W tym samym miejscu. Wszystkie istoty mają swoją naturę. Ludzie z tłumu nie podążają za czystością swojej natury; zdeprawują ją, oddając się nieporządkowanym działaniom. Porzucają czystość i prostotę, aby szukać ostrożności i chytrych sztuczek; zostawiają to, co łatwe i proste, aby dążyć do trudnych i skomplikowanych rzeczy. W tym popełniają błąd. Mędrzec stara się robić odwrotnie.
Inaczej A. Ten interpretator tłumaczy 复 jako « przywrócić ». W naukach, którym się poświęcają, ludzie z tłumu biorą to, co jest poboczne za główne (dosłownie: « koniec gałęzi za korzeniem ») i kwiat za owocem. Mędrzec przywraca je do korzenia (do Dao).
