XVIII.1. เว่ยจื้อออกไปจากราชสำนัก จีจื้อถูกทำให้เป็นทาส บีกานได้แนะนำแต่ถูกประหารชีวิต คงจื้อพูดว่า “ในราชวงศ์อิน (ยิน) มีผู้มีความเมตตา 3 คน”
柳下惠为士师，三黜，人曰：“子未可以去乎？”曰：“直道而事人，焉往而不三黜；枉道而事人，何必去父母之邦。”
XVIII.2. หลิวเซียฮุยเป็นผู้พิพากษา แต่ถูกปลดออกจากตำแหน่ง 3 ครั้ง มีคนมาถามว่า “คุณคิดว่าควรจะออกจากเมืองนี้ไปหรือไม่” หลิวเซียฮุยตอบว่า “ถ้าถือกฎหมายอย่างตรงไปตรงมา ก็ไหนก็จะปลดออกจากตำแหน่ง 3 ครั้ง แต่ถ้าถือกฎหมายอย่างโค้งเกี้ยว ก็ไม่ต้องออกจากบ้านเกิดของพ่อแม่”
齐景公待孔子，曰：“若季氏则吾不能，以季孟之间待之。”曰：“吾老矣，不能用也。”孔子行。
XVIII.3. จิ่งกงแห่งฉีเตรียมต้อนรับคงจื้อ กงจื้อพูดว่า “ฉันไม่สามารถต้อนรับคงจื้อได้ดีเท่ากับเจ้าชายแห่งหลู่ที่ต้อนรับเจียวจื้อ แต่ฉันจะต้อนรับคงจื้อได้ดีกว่าที่เจ้าชายแห่งหลู่ต้อนรับเหมิงจื้อ” แล้วกงจื้อเพิ่มว่า “ฉันแก่แล้ว ไม่สามารถใช้คำสอนของคงจื้อได้” คงจื้อจึงออกจากฉีไป
齐人归女乐，季桓子受之，三日不朝，孔子行。
XVIII.4. เจ้าชายแห่งฉีและขุนนางส่งกลุ่มนักร้องหญิงไปยังเจ้าชายแห่งหลู่ เจียวฮวานจื้อรับกลุ่มนักร้องเหล่านั้น และใน 3 วันไม่ไปราชสำนัก คงจื้อจึงออกจากหลู่ไป
หมายเหตุ :XVIII.4. เจียวฮวานจื้อ ชื่อเซว เป็นขุนนางใหญ่ในหลู่ ในรัชสมัยของดิ่งกงแห่งหลู่ คงจื้อเป็นข้าราชการด้านกฎหมาย ใน 3 เดือน คงจื้อจัดการราชการให้เรียบร้อยมาก เจ้าชายแห่งฉีและขุนนางฟังถึงความสามารถของหลู่และกลัวว่าหลู่จะมีอำนาจมาก จึงส่งกลุ่มนักร้อง 80 คน มาเป็นขวัญให้ เจ้าชายแห่งหลู่และขุนนางหลู่ตกหลุมหลอนด้วยการร้องเพลงและการแสดงตลกและละเลยราชการ คงจื้อต้องการแนะนำเจ้าชายแห่งหลู่แต่ไม่สามารถทำได้ จึงออกจากหลู่ไป (เป็นปีที่ 14 ในรัชสมัยของดิ่งกง พ.ศ. 496 ก่อนคริสต์กาล)
楚狂接舆歌而过孔子曰：“凤兮凤兮，何德之衰。往者不可谏，来者犹可追。已而已而，今之从政者殆而。”孔子下，欲与之言，趋而避之，不得与之言。
XVIII.5. ผู้มีปัญญาจากฉู แต่งตัวเป็นคนบ้า ชื่อเจียวยูผ่านหน้าคงจื้อขณะที่คงจื้ออยู่ในรถม้า และร้องเพลงว่า “นกเฟินอะ นกเฟินอะ ความดีของคุณลดลงไปแล้ว คุณไม่สามารถแนะนำความผิดพลาดในอดีตได้ แต่ยังสามารถป้องกันความผิดพลาดในอนาคตได้ ถึงแม้คุณจะทำตามกฎหมาย แต่ผู้ที่อยู่ในอำนาจในปัจจุบันกำลังอยู่ในภัยอันตราย” คงจื้อลงจากรถม้าเพื่อพูดกับเจียวยู แต่เจียวยูเดินไปอย่างรวดเร็ว คงจื้อจึงไม่สามารถพูดกับเจียวยูได้
หมายเหตุ :XVIII.5. ในสมัยราชวงศ์โจวกำลังเสื่อมโทรม ผู้มีปัญญาจึงปฏิบัติตนตามความดีในความเงียบสงบ เจียวยูพูดว่า “เมื่อสังคมอยู่ในสภาวะสงบ นกเฟินจะปรากฏตัว แต่เมื่อสังคมอยู่ในสภาวะวุ่นวาย นกเฟินจะซ่อนตัวไป เพราะนกเฟินรักความดีมาก ในสมัยนี้ คงจื้อมาทำไม คงจื้อควรจะซ่อนตัวไปด้วย” เจียวยูเปรียบคงจื้อเป็นนกเฟิน และวิพากษ์ว่า คงจื้อไม่ควรจะออกมาปฏิบัติตนตามความดีในสังคมที่วุ่นวาย คงจื้อควรจะซ่อนตัวไป
长沮桀溺耦而耕，孔子过之，使子路问津焉。长沮曰：“夫执舆者为谁？”子路曰：“为孔丘。”曰：“是鲁孔丘与？”曰：“是也。”曰：“是知津矣。”问于桀溺，桀溺曰：“子为谁？”曰：“为仲由。”曰：“是鲁孔丘之徒与？”对曰：“然。”曰：“滔滔者天下皆是也，而谁以易之。且而与其从避人之士也，岂若从避世之士哉？”耰而不辍。子路行以告，夫子怃然曰：“鸟兽不可与同群，吾非斯人之徒与而谁与？天下有道，丘不与易也。”
XVIII.6. ชางจูและเจียนีเป็นเพื่อนร่วมกันทำไร่ คงจื้อผ่านหน้าทั้งสองขณะที่อยู่ในรถม้า และส่งจีหลู่ไปถามทางข้ามน้ำ ชางจูถามว่า “ผู้ที่อยู่ในรถม้าและถือคันควบคุมรถม้าเป็นใคร” จีหลู่ตอบว่า “คือคงจื้อ” ชางจูถามว่า “คงจื้อจากหลู่ใช่ไหม” จีหลู่ตอบว่า “ใช่” ชางจูพูดว่า “คงจื้อเดินทางไปทั่วโลกแล้ว จึงรู้วิธีข้ามน้ำ” จีหลู่ถามเจียนี เจียนีถามว่า “คุณเป็นใคร” จีหลู่ตอบว่า “ฉันชื่อจงโยว” เจียนีถามว่า “คุณเป็นศิษย์ของคงจื้อจากหลู่ใช่ไหม” จีหลู่ตอบว่า “ใช่” เจียนีพูดว่า “โลกนี้เป็นแหล่งน้ำไหลไปทั่ว ไม่มีใครจะช่วยแก้ไขได้ ถ้าไม่ติดตามผู้มีปัญญาที่หลบหนีผู้อื่น คุณควรจะติดตามผู้มีปัญญาที่หลบหนีโลก” เจียนีดูดดินลงไปบนพื้นที่ปลูกพืชและไม่หยุด จีหลู่ไปบอกคงจื้อ คงจื้อพูดอย่างเศร้าโศกว่า “เราไม่สามารถอยู่ร่วมกับสัตว์ได้ ถ้าถูกผู้อื่นหลบหนี เราจะอยู่ร่วมกับใครได้ ถ้าสังคมอยู่ในสภาวะสงบ เราจะไม่ต้องทำอะไรเพื่อแก้ไข”
หมายเหตุ :XVIII.6. ในอดีตที่อยู่ระหว่างฉูและไค (ในเฮนันในปัจจุบัน) มีผู้มีปัญญา 2 คนที่ทำไร่ด้วยกัน ชื่อของทั้งสองคนไม่ได้รับการสืบทอดลงมา ผู้เขียนประวัติศาสตร์เรียกผู้คนหนึ่งว่า จู ผู้ที่หยุดและไม่ออกจากความสงบ และอีกคนว่า นี ผู้ที่อยู่ในน้ำและไม่ขึ้นมาจากน้ำ
子路从而后，遇丈人，以杖荷苴，子路问曰：“子见夫子乎？”丈人曰：“四体不勤，五谷不分，孰为夫子？”植其杖而耘。子路拱而立，止子路宿，杀鸡为黍而食之，见其二子焉。明日，子路行以告，子曰：“隐者也。”使子路反见之，至则行矣。子路曰：“不仕无义。长幼之节，不可废也。君臣之义，如之何其废之。欲洁其身，而乱大伦。君子之仕也，行其义也，道之不行，已知之矣。”
XVIII.7. จีหลู่เดินทางกับคงจื้อและห่างออกไปจากคงจื้อ จีหลู่พบผู้ชายแก่ที่ถือไม้และส่งถุงบนไหล่ จีหลู่ถามว่า “คุณเห็นครูของฉันไหม” ผู้ชายแก่พูดว่า “คุณไม่เคลื่อนไหวแต่แขนและเท้า และไม่รู้จักแยกแยะข้าว 5 ชนิด ผู้ที่เป็นครูของคุณคือใคร” แล้วผู้ชายแก่จึงแทงไม้ลงในดินและขุดหญ้า จีหลู่ร่วมมือและรอ ผู้ชายแก่เชิญจีหลู่ไปพักแรมและสังสรรค์ไก่และข้าวฟ่าง จีหลู่เห็นลูกชายของผู้ชายแก่ 2 คน เมื่อวันรุ่งขึ้น จีหลู่ออกจากบ้านและไปบอกคงจื้อ คงจื้อพูดว่า “ผู้ชายแก่นั้นเป็นผู้มีปัญญาที่ซ่อนตัว” คงจื้อสั่งให้จีหลู่ไปพบผู้ชายแก่อีกครั้ง เมื่อจีหลู่ไปถึง ผู้ชายแก่ก็ออกจากบ้านไปแล้ว จีหลู่พูดกับลูกชายของผู้ชายแก่ว่า “ไม่รับตำแหน่งเป็นการละเลยความรับผิดชอบ ถ้าถูกละเลยความเคารพต่อผู้ที่อายุมากกว่าเรา ผู้ใดจะละเลยความรับผิดชอบที่สำคัญของข้าราชการต่อเจ้าชาย หากต้องการให้ตัวเองสะอาด แต่ทำให้ความสัมพันธ์สังคมวุ่นวาย ผู้ที่เป็นข้าราชการต้องทำตามความรับผิดชอบของข้าราชการ ถึงแม้ว่าความสงบจะไม่ได้อยู่ในสภาวะที่ดี แต่เราได้ทราบมานานแล้ว”
หมายเหตุ :XVIII.7. ผู้ชายแก่พูดกับจีหลู่ว่า “ในปัจจุบันคือเวลาที่ต้องทำงานในสนาม ไม่ใช่เวลาที่ต้องเดินทางไปไกลตามหลังครูของคุณ คุณทำอะไรได้สำหรับคนในสมัยนี้ ผู้ใดรู้จักครูของคุณ” ข้าว 5 ชนิด คือ ข้าวฟ่าง 2 ชนิด ถั่วและถั่วเขียว ข้าวสาลีและข้าวโพด และข้าว
逸民，伯夷、叔齐、虞仲、夷逸、朱张、柳下惠、少连。子曰：“不降其志，不辱其身，伯夷、叔齐与？”谓柳下惠、少连：“降志辱身矣。言中伦，行中虑，其斯而已矣。”谓虞仲、夷逸：“隐居放言，身中清，废中权。”我则异于是，无可无不可。”
XVIII.8. ยี่หมิน : โปอี ชูชี ยฺวจง อีอี จูจาง หลิวเซียฮุย เตียวเหลียน คงจื้อพูดว่า “โปอีและชูชีไม่ได้ลดความตั้งใจและไม่ได้ทำให้ตัวเองเป็นที่เกลียดชัง” คงจื้อพูดเกี่ยวกับหลิวเซียฮุยและเตียวเหลียนว่า “พวกเขาลดความตั้งใจและทำให้ตัวเองเป็นที่เกลียดชัง พวกเขาพูดตามความดีและทำตามความคิดของคนทั่วไป พวกเขาทำได้ดีแต่ไม่ได้ทำอะไรเกินไป” คงจื้อพูดเกี่ยวกับยฺวจงและอีอีว่า “พวกเขาซ่อนตัวและพูดอย่างอิสระ แต่พวกเขาทำความดีอย่างบริสุทธิ์ และการละทิ้งตำแหน่งเป็นสิ่งที่พวกเขาสามารถทำได้” คงจื้อเพิ่มว่า “ฉันไม่เห็นด้วยกับพวกเขา ฉันไม่ได้ปฏิเสธหรือยอมรับสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างสมบูรณ์”
太师挚适齐，亚饭干适楚，三饭缭适蔡，四饭缺适秦，鼓方叔入于河，播鼓武入于汉，少师阳、击磬襄入于海。
XVIII.9. ไต้ชีจื้อไปยังฉี ยาฟานกานไปยังฉู ซานฟานเหลียวไปยังไค ซีฟานเคอไปยังฉิน กูฟางชูเข้าสู่แม่น้ำเหลือง โปกูอูวูเข้าสู่แม่น้ำฮัน เตียวชีหยาง เจียชิงเซียงเข้าสู่ทะเล
หมายเหตุ :XVIII.9. จักรพรรดิและเจ้าชายทุกคนมีนักดนตรีที่เล่นเพลงระหว่างอาหารเพื่อกระตุ้นให้กินอาหารมากขึ้น เพลงและผู้นำเพลงแตกต่างกันในแต่ละอาหาร ในสมัยราชวงศ์โจวกำลังเสื่อมโทรม ดนตรีจึงเสื่อมโทรมลง คงจื้อเมื่อกลับมาจากเว่ีไปยังบ้านเกิดก็ฟื้นฟูดนตรีขึ้นมา เมื่อนั้น นักดนตรีตั้งแต่ผู้นำถึงผู้เล่นทุกคนรู้กฎของศิลปะดนตรีอย่างดี อำนาจของเจ้าชายแห่งหลู่กำลังอ่อนแอลง แทนที่จะเป็นเจ้าชายแห่งหลู่ที่ปกครอง แต่เป็นสามพี่น้องของฮวานที่ปกครองอย่างอิสระ เมื่อนั้น นักดนตรีตั้งแต่ผู้นำถึงผู้เล่นทุกคนก็ฉลาดพอที่จะกระจายตัวไปในทุกทิศทาง พวกเขาเดินทางข้ามแม่น้ำและทะเล เพื่อหลบหนีจากบ้านเกิดที่วุ่นวาย
周公谓鲁公曰：“君子不施其亲，不使大臣怨乎不以。故旧无大故，则不弃也。无求备于一人。”
XVIII.10. โจวกงสอนเจ้าชายแห่งหลู่ว่า “เจ้าชายที่มีปัญญาไม่ละเลยผู้ที่เกี่ยวข้องกับตนเอง และให้ขุนนางใหญ่ไม่มีความไม่พอใจที่ไม่ได้รับการใช้งาน ถ้ามีเหตุผลที่ไม่ใหญ่โต ก็ไม่ควรละทิ้งผู้ที่เป็นสมาชิกของตระกูลเก่า ๆ ที่ได้รับการใช้งานมาตลอดหลายชั่วอายุคน และเจ้าชายไม่ควรต้องการให้ขุนนางมีทุกความสามารถ”
周有八士：伯达、伯适、仲突、仲忽、叔夜、叔夏、季随、季娲。
XVIII.11. ราชวงศ์โจวมีผู้มีปัญญา 8 คน คือ โปต้า โปชี จงตู จงฮู ชูเย ชูเซีย จีซุย จีวา
หมายเหตุ :XVIII.11. ในสมัยที่ราชวงศ์โจวอยู่ในสภาวะเจริญก้าวหน้า มีผู้มีปัญญา 8 คนที่มีความสามารถและความดีแยกต่างหาก ผู้ที่เรียกว่าผู้มีปัญญา 8 คน พวกเขาเกิดจากแม่เดียวกัน 2 คนในแต่ละครั้ง
