Rozdział 1 z Dialogów Konfucjusza

子zǐ曰yuē：“学xué而ér时shí习xí之zhī，不bù亦yì悦yuè乎hū？有yǒu朋péng自zì远yuǎn方fāng来lái，不bù亦yì乐lè乎hū？人rén不bù知zhī而ér不bù愠yùn，不bù亦yì君jūn子zǐ乎hū？”

I.1. Mędrzec powiedział:
— Czy ten, kto kultywuje mądrość i nie przestaje jej doskonalić, nie czerpie z tego satysfakcji? Czy nie doznaje wielkiej radości, gdy przyjeżdżają do niego przyjaciele z daleka, aby słuchać jego nauk? Czy nie jest prawdziwym mędrcem, jeśli nie znany ludziom, nie czuje z tego żalu?

有yǒu子zǐ曰yuē：“其qí为wéi人rén也yě孝xiào悌tì而ér好hào犯fàn上shàng者zhě，鲜xiǎn矣yǐ。不bù好hào犯fàn上shàng而ér好hào作zuò乱luàn者zhě，未wèi之zhī有yǒu也yě。君jūn子zǐ务wù本běn，本běn立lì而ér道dào生shēng。孝xiào悌tì也yě者zhě，其qí为wéi仁rén之zhī本běn与yú？”

I.2. Youzi powiedział:
— Środowisko ludzi, którzy szanują swoich rodziców i szanują tych, którzy są nad nimi, rzadko ktoś lubi opierać się swoim przełożonym. Człowiek, który nie lubi opierać się władzy, ale lubi wywoływać zamieszanie, nigdy się nie spotkał. Mędrzec dba o korzenie. Kiedy korzenie są mocne, rodzą się gałęzie i liście. Miłość do rodziców i szacunek dla tych, którzy są nad nami, są jak korzenie cnoty.

子zǐ曰yuē：“巧qiǎo言yán令lìng色sè，鲜xiǎn矣yǐ仁rén。”

I.3. Mędrzec powiedział:
— Ten, kto przez wyrafinowane mowy i złożony wygląd stara się podobać ludziom, niszczy swoje naturalne cnoty.

曾zēng子zǐ曰yuē：吾wú日rì三sān省xǐng乎hū吾wú身shēn。为wèi人rén谋móu而ér不bù忠zhōng乎hū？与yǔ朋péng友yǒu交jiāo而ér不bù信xìn乎hū？传chuán不bù习xí乎hū？

I.4. Zengzi powiedział:
— Codziennie pytałem siebie o trzy rzeczy: Czy, gdy zajmowałem się sprawami dla innych, nie byłem mniej sumienny niż gdyby to były moje własne sprawy? Czy w moich relacjach z przyjaciółmi nie brakowało szczerości? Czy nie zaniedbywałem nauki, którą odebrałem?

子zǐ曰yuē：道dào千qiān乘shèng之zhī国guó，敬jìng事shì而ér信xìn，节jié用yòng而ér爱ài人rén，使shǐ民mín以yǐ时shí。

I.5. Mędrzec powiedział:
— Ten, kto rządzi państwem, w którym jest tysiąc rydwanów wojennych, musi być uważny w sprawach i trzymać swoje słowo, oszczędzać wydatki i kochać ludzi, zatrudniać ludność tylko w odpowiednich porach.

子zǐ曰yuē：弟tì子zǐ入rù则zé孝xiào，出chū则zé悌tì，谨jǐn而ér信xìn，泛fàn爱ài众zhòng而ér亲qīn仁rén，行xíng有yǒu余yú力lì，则zé以yǐ学xué文wén。

I.6. Mędrzec powiedział:
— Młody człowiek, w domu, musi kochać i szanować swoich rodziców. Poza domem, musi szanować tych, którzy są starsi lub mają wyższy status. Powinien być uważny i szczery w swoich słowach; kochać wszystkich, ale łączyć się ściślej z ludźmi cnotliwymi. Te obowiązki spełnione, jeśli mu pozostaje czas i siły, niech je poświęci na naukę literatury i sztuk wolnych.

子zǐ夏xià曰yuē：贤xián贤xián易yì色sè，事shì父fù母mǔ，能néng竭jié其qí力lì。事shì君jūn，能néng致zhì其qí身shēn。与yǔ朋péng友yǒu交jiāo，言yán而ér有yǒu信xìn。虽suī曰yuē未wèi学xué，吾wú必bì谓wèi之zhī学xué矣yǐ。

I.7. Zixia powiedział:
— Ten, który zamiast kochać przyjemności, kocha i szuka mędrców, który wspiera swoich rodziców z całych sił, który poświęca się całkowicie służbie swojemu władcy, który z przyjaciółmi mówi szczero, gdyby mi powiedziano, że taki człowiek nie kultywuje mądrości, oświadczyłembym, że ją kultywuje.

子zǐ曰yuē：君jūn子zǐ不bù重zhòng则zé不bù威wēi，学xué则zé不bù固gù。主zhǔ忠zhōng信xìn，无wú友yǒu不bù如rú己jǐ者zhě，过guò则zé勿wù惮dàn改gǎi。

I.8. Mędrzec powiedział:
— Jeśli ten, kto kultywuje mądrość, nie jest poważny, nie będzie szanowany i nie nabywa tylko powierzchownej wiedzy o cnocie. Niech stawia na pierwszym miejscu wierność i szczerość; niech nie łączy się z ludźmi, którzy nie są mu podobni; jeśli upadnie w błąd, niech ma odwagę się poprawić.

曾zēng子zǐ曰yuē：慎shèn终zhōng追zhuī远yuǎn，民mín德dé归guī厚hòu矣yǐ。

I.9. Zengzi powiedział:
— Jeśli władca oddaje ostatnie hołdy swoim rodzicom z prawdziwym zapałem i czci swoich przodków, nawet tych odległych, pobożność rodzicielska zakwitnie wśród ludu.

子zǐ禽qín问wèn于yú子zǐ贡gòng曰yuē：“夫fú子zǐ至zhì于yú是shì邦bāng也yě，必bì闻wén其qí政zhèng。求qiú之zhī与yú？抑yì与yú之zhī与yú？”子zǐ贡gòng曰yuē：“夫fú子zǐ温wēn良liáng恭gōng俭jiǎn让ràng以yǐ得dé之zhī。夫fú子zǐ求qiú之zhī也yě，其qí诸zhū异yì乎hū人rén之zhī求qiú之zhī与yú？”

I.10. Ziqin zadał to pytanie Zigongowi:
— Kiedy nasz mistrz przyjeżdża do jakiegoś państwa, zawsze dowiaduje się o jego administracji. Czy to on sam pyta o to władcę, czy to władca sam mu to oferuje?
Zigong odpowiedział:
— Nasz mistrz otrzymuje te informacje nie przez pytanie, ale przez swoją ciepłość, spokój, szacunek, skromność i uprzejmość. Ma sposób pytań, który nie jest taki jak u innych ludzi.

子zǐ曰yuē：父fù在zài，观guān其qí志zhì。父fù没mò，观guān其qí行xíng。三sān年nián无wú改gǎi于yú父fù之zhī道dào，可kě谓wèi孝xiào矣yǐ。

I.11. Mędrzec powiedział:
— Syn powinien konsultować wolę swojego ojca, dopóki ojciec żyje, i jego przykłady, gdy umiera. Jeśli przez trzy lata po śmierci ojca naśladuje jego zachowanie we wszystkich sprawach, można powiedzieć, że praktykuje pobożność rodzicielską.

有yǒu子zǐ曰yuē：礼lǐ之zhī用yòng，和hé为wéi贵guì。先xiān王wáng之zhī道dào斯sī为wéi美měi。小xiǎo大dà由yóu之zhī，有yǒu所suǒ不bù行xíng。知zhī和hé而ér和hé，不bù以yǐ礼lǐ节jié之zhī，亦yì不bù可kě行xíng也yě。

I.12. Youzi powiedział:
— W obserwowaniu wzajemnych obowiązków, zgoda jest bardzo cenna. Dlatego zasady starych władców są doskonałe. Wszystkie ich przepisy, małe i duże, były inspirowane pragnieniem zgody. Jednak jest jedna rzecz, której należy unikać: znając wartość zgody i robiąc wszystko dla zgody, nie biorąc pod uwagę obowiązku, to tego nie wolno.

有yǒu子zǐ曰yuē：信xìn近jìn于yú义yì，言yán可kě复fù也yě。恭gōng近jìn于yú礼lǐ，远yuǎn耻chǐ辱rǔ也yě。因yīn不bù失shī其qí亲qīn，亦yì可kě宗zōng也yě。

I.13. Youzi powiedział:
— Gdy można wypełnić swoje obietnice bez naruszania sprawiedliwości, należy trzymać swoje słowo. Szacunek i uprzejmość zgodne z zasadami dobrych manier nie są wstydliwe ani hańbiące. Jeśli wybierzesz na swojego protektora człowieka godnego twojej przyjaźni i zaufania, możesz zostać z nim związany na zawsze.

子zǐ曰yuē：君jūn子zǐ食shí无wú求qiú饱bǎo，居jū无wú求qiú安ān。敏mǐn于yú事shì而ér慎shèn于yú言yán，就jiù有yǒu道dào而ér正zhèng焉yān。可kě谓wèi好hào学xué也yě已yǐ。

I.14. Mędrzec powiedział:
— Uczeń mądrości, który nie szuka zadowolenia z apetytu w jedzeniu, ani wygody w mieszkaniu, który jest szybki w sprawach i ostrożny w słowach, który pozwala się kierować przez ludzi cnotliwych, ten ma prawdziwą chęć do nauki.

子zǐ贡gòng曰yuē：“贫pín而ér无wú谄chǎn，富fù而ér无wú骄jiāo。何hé如rú？”子zǐ曰yuē：“可kě也yě。未wèi若ruò贫pín而ér乐lè，富fù而ér好hào礼lǐ者zhě也yě。”子zǐ贡gòng曰yuē：“诗shī云yún：如rú切qiē如rú磋cuō，如rú琢zhuó如rú磨mó。其qí斯sī之zhī谓wèi与yú？”子zǐ曰yuē：“赐cì也yě，始shǐ可kě与yǔ言yán诗shī已yǐ矣yǐ。告gào诸zhū往wǎng而ér知zhī来lái者zhě。”

I.15. Zigong powiedział:
— Co powiesz o tym, kto, będąc biedny, nie jest podlizusem, lub kto, będąc bogaty, nie jest dumny?
Mistrz odpowiedział:
— To jest godne pochwały; ale jeszcze bardziej godny pochwały jest ten, kto w biedzie żyje zadowolony, lub kto w bogactwie zachowuje umiar.
Zigong odparł:
— W Księdze Pieśni mówi się, że mędrzec naśladuje rzemieślnika, który ciąże i szlifuje kość słoniową, lub rzeźbi i poleruje kamień szlachetny. Czy te słowa nie mają tego samego znaczenia?
Mistrz odpowiedział:
— Czy, począwszy od tej chwili, możesz zrozumieć wyjaśnienie Księgi Pieśni? Na moją odpowiedź na jego pytanie, natychmiast zrozumiał sens wersów, które przytoczył.

子zǐ曰yuē：不bù患huàn人rén之zhī不bù己jǐ知zhī，患huàn不bù知zhī人rén也yě。

I.16. Mędrzec powiedział:
— Mędrzec nie martwi się tym, że ludzie go nie rozumieją; martwi się tym, że nie rozumie ludzi.