子曰：“雍也可使南面。”仲弓问子桑伯。子曰：“可也简。”仲弓曰：“居敬而行简，以临其民，不亦可乎？居简而行简，无乃太简乎？”子曰：“雍之言然。”
VI.1. Mistrz powiedział:— Yong również może rządzić, twarz zwrócona na południe.Zhonggong zapytał Konfucjusza o Zisanga Bo. Mistrz odpowiedział:— Ma dobre cechy; łatwo się zadowala.Zhonggong powiedział:— Być zawsze pilnym i nie wymagać zbyt wiele od ludzi, czy to nie godne pochwały? Ale być samemu leniwym i w administracji wymagać od innych niewiele, czy to nie zbyt łatwe zadowolenie?Mistrz odpowiedział:— Yong, mówisz prawdę.
Notatki: Jeśli urzędnik podejmie firmą decyzję o byciu pilnym, ma determinację i rząda sobą z surowością. Jeśli ponadto wymaga od ludzi niewiele, obciążenia są niewielkie, a lud nie jest molestowany. Ale jeśli przed wszystkim postanowi zadowalać się łatwo, nie ma determinacji i jest bardzo łagodny wobec siebie. Jeśli ponadto w sprawach zadowala się z niewielu, czy to nie nadmierna leniwość i porzucenie wszystkich praw? W Tradycjach rodzinnych o Konfucjuszach wspomniano, że Zisang Bo nie nosił w domu ani tuniki, ani czapki. Konfucjusz skrytykował go za chęć, aby ludzie żyli jak bydło i konie.
哀公问：“弟子孰为好学？”孔子对曰：“有颜回者好学，不迁怒，不贰过，不幸短命死矣！今也则亡，未闻好学者也。”
VI.2. Książę Ai zapytał Konfucjusza, którzy z jego uczniów starają się z gorliwością do nauki i praktykowania cnoty. Konfucjusz odpowiedział:— Yan Hui starał się z gorliwością. Gdy był z kimś zły, nie rozciągał swojej złości na innych. Nigdy nie popełniał tej samej winy dwukrotnie. Niestety, żył krótko. Teraz nie ma nikogo, kto by mu odpowiadał. Nie słyszałem o nikim, kto naprawdę kochałby mądrość.
子华使于齐，冉子为其母请粟。子曰：“与之釜。”请益。曰：“与之庚。”冉子与之粟五秉，子曰：“赤之适齐也，乘肥马，衣轻裘。吾闻之也，君子周急不继富。”
VI.3. Zihua był w księstwie Qi wysłannikiem. Ran Qiu poprosił Konfucjusza o zboże dla matki Zihua. Mistrz powiedział:— Dam mu sześć boisk i cztery dziesiąte.Ran Qiu poprosił o więcej. Mistrz powiedział:— Dam mu szesnaście boisk.Ran Qiu dał mu samemu czterysta boisk. Mistrz naganił Ran Qiu i powiedział:— Zihua pojechał do Qi w wozie zaprzężonym w piękne konie i z lekkim futrem. Słyszałem, że mądry wspiera ubogich; ale nie dodaje bogactwa bogatym.
Notatki: Urzędnik nie powinien odmawiać zwykłego traktowania. Jeśli ma nadmiar, dobrze jest rozdać go ubogim i potrzebującym.
原思为之宰，与之粟九百，辞。子曰：“毋以与尔邻里乡党乎？”
Yuan Si był gubernatorem prefektury. Konfucjusz dał mu dziewięćset miar zboża. Yuan Si, uważając, że to za dużo, odmówił. Mistrz powiedział:— Przyjmij; rozdzielisz je ubogim w wsiach, wioskach, miastach i miasteczkach swojej prefektury.
子谓仲弓曰：“犁牛之子锜且角，虽欲勿用，山川其舍诸？”
VI.4. Mistrz mówiąc o Zhonggong:— Czyli, jeśli cielę, urodzone z krowy o zmiennej maści, jest rudego koloru i ma dobrze uformowane rogi, nawet gdyby ktoś nie chciał złożyć ofiary, czy duchy gór i rzek nie wymagałyby, aby zostało złożone?
Notatki: W czasach dynastii Zhou ofiary o rudym kolorze były najbardziej cenione; składano rudych byków. Pewnie cielę lub byk, który nie jest jednolitego koloru, nie może służyć jako ofiara; ale cielę lub byk urodzony z krowy lub byka o zmiennej maści może być złożony w ofierze, jeśli jego kolor jest rudawy lub rudy. Ojciec Zhonggong był człowiekiem pogardzanym i wrednym. Konfucjusz używa porównania do koloru ofiar, aby pokazać, że wady ojca nie niszczą dobrych cech syna; że jeśli Zhonggong ma cnoty i talent, powinno mu się powierzyć urząd dla dobra kraju.
子曰：“回也其心三月不违仁，其余则日月至焉而已矣。”
VI.5. Mistrz powiedział:— Yan Hui przez trzy miesiące nie odchodził od najwyższej doskonałości. Moje inni uczniowie osiągają doskonałość raz na dzień lub raz w miesiącu, a potem zatrzymują się.
季康子问：“仲由可使从政也与？”子曰：“由也果，于从政乎何有！”曰：“赐也可使从政也与？”曰：“赐也达，于从政乎何有！”曰：“求也可使从政也与？”曰：“求也艺，于从政乎何有！”
VI.6. Ji Kangzi zapytał, czy Zhongyou jest w stanie zarządzać sprawami publicznymi. Mistrz odpowiedział:— You wie podejmować decyzje; jakie trudności miałby zarządzać sprawami publicznymi?Ji Kangzi powiedział:— A czy Si jest w stanie zarządzać sprawami publicznymi?Konfucjusz odpowiedział:— Si jest bardzo inteligentny; jakie trudności miałby zarządzać sprawami publicznymi?Ji Kangzi powiedział:— A czy Qiu może zarządzać sprawami publicznymi?Konfucjusz odpowiedział:— Qiu ma wiele talentów; jakie trudności miałby zarządzać sprawami publicznymi?
季氏使闵子骞为费宰。闵子骞曰：“善为我辞焉。如有复我者，则吾必在汶上矣。”
VI.7. Głowa rodu Ji wysłał Min Ziqiana, aby objął urząd gubernatora w mieście Fei. Min Ziqian odpowiedział posłańcowi:— Wyraź mi uprzejmie odmowę mojemu panu. Jeśli mnie ponownie wezwie, na pewno będę za Wen.
Notatki: Min Ziqian, nazwiskiem Sun, uczeń Konfucjusza. Wen, rzeka płynąca na południe od księstwa Qi, na północ od księstwa Lu. Głowa rodu Ji był wielkim prefektem; rządził księstwem Lu z absolutną władzą. Miasto Fei należało do niego i służyło jako twierdza do oporu wobec jego księcia. Kiedy Konfucjusz był ministrem sprawiedliwości, zawsze chciał je zburzyć. Pewnego dnia Ji wysłał Min Ziqiana, aby objął urząd gubernatora w tym mieście. Nie miał innego zamiaru, tylko przyciągnąć go na swoją stronę. Ale Min Ziqian był cnotliwym i mądrym uczniem najmądrszego z filozofów. Jak mógł zgodzić się na stronę poddanego, który usurpował całą władzę? Odpowiedział posłańcowi: « Wielki prefekt chce się mnie posłużyć; ale honor i bogate uposażenie nie budzą moich pragnień. Wy, mówcie do waszego pana delikatnie i sprawnie. Powiedzcie mu moje pragnienie, aby nie objął żadnego urzędu, i odwróćcie go od powierzenia mi posady. Jeśli przyjdzie drugi posłaniec, na pewno opuszczę księstwo Lu i schronię się za Wen. »
伯牛有疾，子问之，自牖执其手，曰：“亡之，命矣夫！斯人也，而有斯疾也！斯人也，而有斯疾也！”
VI.8. Bo Niu był chory, Mistrz odwiedził go. Wziął go za rękę przez okno i powiedział:— Stracimy go. Niebiosa tak postanowiły. Czy mógłby taki człowiek być tak chory! Czy mógłby taki człowiek być tak chory!
Notatki: Bo Niu był jednym z uczniów Konfucjusza. Jego nazwisko to Ran, a imię Geng. Starożytni uczeni uważali, że jego choroba to trąd. Okno, o którym mowa, patrzyło na południe. Według zwyczajów, chory siedział przy oknie zwróconym na północ. Jeśli miał odwiedzić go książę, zmieniał miejsce i siedział przy oknie zwróconym na południe, aby książę odwiedzając go, miał twarz zwróconą na południe. Ludzie z domu Bo Niu chcieli uczynić tę samą honorową uwagę Konfucjuszowi; ale filozof nie odważył się jej przyjąć. Nie wszedł do domu, wziął chorego za rękę przez okno i pożegnał się z nim na zawsze.
子曰：“贤哉回也！一箪食，一瓢饮，在陋巷，人不堪其忧，回也不改其乐。贤哉回也！”
VI.9. Mistrz powiedział:— Jak wielka była mądrość Yan Hui! Mieszkał w biednej ulicy, mając tylko jedną miseczkę jedzenia i jedną łyżkę do picia. Inny człowiek, widząc się w takiej biedzie, miałby nie do zniesienia smutek, a Hui był zawsze zadowolony. Oh, jak mądry był Hui!
冉求曰：“非不说子之道，力不足也。”子曰：“力不足者，中道而废。今汝画。”
VI.10. Ran Qiu powiedział:— Mistrz, nie to, że nie podobają mi się Twoje nauki; po prostu nie mam siły, aby je praktykować.Mistrz odpowiedział:— Ten, kto naprawdę nie ma siły, upada na połowie drogi. Ty sobie stawiasz granice.
子谓子夏曰：“汝为君子儒，无为小人儒。”
VI.11. Mistrz powiedział do Zixia:— Bądź mądrym i cnotliwym uczonym, a nie cnotliwym uczonym bez cnoty.
子游为武城宰。子曰：“汝得人焉尔乎？”曰：“有澹台明灭者，行不由径，非公事，未尝至于偃之室也。”
VI.12. Kiedy Ziyou był gubernatorem Wucheng, Mistrz powiedział do niego:— Czy znalazłeś ludzi, którym możesz ufać?Ziyou odpowiedział:— Jest Dantan Mingmie. Nie chodzi nigdy drogami bocznymi i ukrytymi. Nigdy nie przychodził do mojego gabinetu, chyba że w sprawach publicznych.
子曰：“孟之反不伐。奔而殿，将入门，策其马，曰：‘非敢后也，马不进也。’”
VI.13. Mistrz powiedział:— Meng Zhifan nie chwali się sam siebie. Armia została rozbita, on wrócił ostatni. Gdy dotarł do bramy stolicy, uderzył w konia i powiedział:— Nie to, że miałem odwagę, aby się cofnąć po innych; ale mój koń nie poszedł naprzód.
Notatki: Meng Zhifan, nazwiskiem Zhi, był wielkim prefektem w księstwie Lu. Jedenaście lat Ai, armia Qi najazd na północną granicę Lu. Siły Lu spotkały się z siłami Qi niedaleko stolicy Lu. Zostały rozbite. Meng Zhifan pozostał sam za wszystkimi innymi, wrócił ostatni i, cofając się, nadal opierał się wrogowi, aby uratować armię. Można powiedzieć, że zasłużył się swojemu kraju. Gdy dotarł do bramy stolicy Lu, w momencie, gdy wszyscy patrzyli na niego, uderzył w konia i powiedział: « Nie miałem odwagi, aby pozostać ostatni; ale mój koń nie może iść naprzód. » Nie tylko nie miał żadnej dumy z swojego pięknego czynu, ale nawet próbował go ukryć.
子曰：“不有祝跎之佞，而有宋朝之美，难乎免于今之世矣。”
VI.14. Mistrz powiedział:— Bez talentu mówcy Tuo i piękności Chao z Songu trudno jest uniknąć nienawiści w tym wieku.
Notatki: Mówca Tuo, wielki prefekt w księstwie Wei, był odpowiedzialny za chwałę przodków księcia, składanie modłów i przekazywanie ich odpowiedzi. Był bardzo utalentowany w mówieniu. Chao, syn księcia Songu, był znany ze swojej urody. Ci dwaj mężczyźni cieszyli się wielkim renomem w czasie wydarzeń opisanych w Chunqiu. Konfucjusz powiedział z żalem: « Teraz ludzie nie są tacy jak dawniej. Nie lubią szczerości, ale podłego pochlebstwa; nie lubią cnoty, ale piękności. Bez zdolności mówcy Tuo i piękności Chao, syna księcia Songu, nie można podobać się ludziom naszych czasów, i bardzo trudno jest uniknąć nienawiści i zazdrości. »
子曰：“谁能出不由户，何莫由斯道也！”
VI.15. Mistrz powiedział:— Czy ktoś może wyjść z domu, jeśli nie jest to przez drzwi? Dlaczego nikt nie idzie drogą cnoty?
Notatki: Ludzie wiedzą, że aby wyjść, trzeba przejść przez drzwi, i nie wiedzą, że aby postępować dobrze, trzeba przejść drogą cnoty (przestrzegać prawa naturalnego).
子曰：“质胜文则野，文胜质则史，文质彬彬，然后君子。”
VI.16. Mistrz powiedział:— Ten, u którego cechy naturalne przeważają nad manierami i językiem, jest człowiekiem prostym. Ten, u którego maniery i język przeważają nad wewnętrznymi cnotami, jest jak kopista sądowy. Ten, który w równym stopniu posiada cnotę i maniery, jest mądrym.
子曰：“人之生也直，罔之生也，幸而免。”
VI.17. Mistrz powiedział:— Każdy człowiek rodzi się z prostotą serca. Jeśli ją traci, ale nie traci życia, ma szczęście, którego nie zasłużył.
子曰：“知之者不如好之者，好之者不如乐之者。”
VI.18. Mistrz powiedział:— Lepiej kochać cnotę niż tylko ją poznawać, a jeszcze lepiej cieszyć się nią niż tylko ją kochać.
子曰：“中庸之为德也，其至矣乎！民鲜久矣。”
VI.19. Mistrz powiedział:— Cnota, która trzyma się niezmienionego środka, jest najwyższą doskonałością. Mało ludzi ją posiada, i to od dawna.
樊迟问知。子曰：“务民之义，敬鬼神而远之，可谓知矣。”问仁。子曰：“先难而后获，可谓仁矣。”
VI.20. Fan Chi zapytał o mądrość. Mistrz powiedział:— Wypełniać obowiązki człowieka, szanować duchy, ale trzymać się z daleka, to można nazwać mądrością.Fan Chi zapytał następnie o doskonałość. Mistrz odpowiedział:— Człowiek doskonały stawia na pierwszym miejscu to, co jest najtrudniejsze; stawia na drugim miejscu korzyści, które z tego płyną; wtedy zasługuje na miano doskonałego.
Notatki: Szanować duchy, to znaczy oddawać im serdeczne podziękowania i składać ofiary. Duchy, o których mowa, to te, którym należy składać ofiary. Trzymać się z daleka, to nie próbować w jakiś sposób podbijać duchów, aby uzyskać od nich łaskę. Człowiek ma stałe zasady do przestrzegania we wszystkich swoich działaniach każdego dnia swojego życia. Jeśli ktoś, kierowany światłem rozumu, poświęca całą swoją uwagę obowiązkom, które musi spełnić, i rzeczom, które musi zrobić; jeśli szanuje duchy przez szczere hołdy, bez próby podbicia ani prośby o ich łaskę; niepowodzenie i nieszczęście nie są w stanie go dotknąć; czy nie należy go nazwać mądrym?
子曰：“知者乐水，仁者乐山；知者动，仁者静；知者乐，仁者寿。”
VI.21. Mistrz powiedział:— Mądry człowiek kocha wodę, a doskonały człowiek kocha góry. Mądry człowiek jest aktywny, a doskonały człowiek jest spokojny. Mądry człowiek żyje szczęśliwie, a doskonały człowiek żyje długo.
Notatki: Mądry człowiek ma umysł pozbawiony wszelkich uprzedzeń i pasji, bardzo spostrzegawczy i wolny od wszelkich ograniczeń. Ma podobieństwo do wody; dlatego kocha wodę. Doskonały człowiek jest poważny i pewny charakterem; nic nie może go poruszyć ani wstrząsnąć. Ma podobieństwo do gór i kocha je. Mądry człowiek penetruje wszystkie rzeczy przez inteligencję; jego aktywność osiąga prawie najwyższy możliwy stopień. Doskonały człowiek praktykuje wszystkie cnoty bez żadnego wysiłku; jego serce nie jest ani zakłócone, ani dręczone przez pasje. Jego spokój jest prawie absolutny. Człowiek, którego serce jest związane z rzeczami zewnętrznymi, jakby łańcuchami, spotyka przeszkody w swoich pragnieniach i doświadcza tysiąca trosk. Mądry człowiek, którego dusza jest zawsze czysta i spokojna, nie jest zatrzymywany przez żadną przeszkodę. Jak nie byłby szczęśliwy? Człowiek, który nie hamuje swoich pasji ani pragnień, zachowuje się źle i skraca swoje życie. Doskonały człowiek cieszy się silnym i zdrowym zdrowiem, które nie jest psute przez żadne nadużycie. Jak nie żyłby długo?
子曰：“齐一变，至于鲁，鲁一变，至于道。”
VI.22. Mistrz powiedział:— Jeśli księstwo Qi poprawi się o stopień, będzie równe księstwu Lu pod względem obyczajów. Jeśli księstwo Lu poprawi się o stopień, będzie doskonałe.
子曰：“觚不觚，觚哉觚哉！”
VI.23. Mistrz powiedział:— Waza do wina, która nosi nazwę gu, czyli waza z kątami, jeśli nie ma kątów, czy można ją nazwać gu?
宰我问曰：“仁者虽告之曰，井有仁焉，其从之也。”子曰：“何为其然也。君子可逝也，可陷也，可欺也，不可罔也。”
VI.24. Zai Wo powiedział:— Jeśli człowiek doskonały dowiedziałby się, że ktoś wpadł do studni, czy rzuciłby się sam do studni, aby go wyciągnąć?Mistrz powiedział:— Dlaczego miałby to zrobić? Człowiek mądry, słysząc tę wiadomość, może zdecydować się pójść do studni, ale nie rzuci się sam do niej. Może być oszukany, ale nie oślepiony.
子曰：“君子博学于文，约之以礼，亦可以弗畔矣夫。”
VI.25. Mistrz powiedział:— Uczeń mądrości studiuje książki, aby zdobyć szeroką wiedzę, i reguluje swoje zachowanie zgodnie z prawdziwymi zasadami; w ten sposób udaje mu się nie odchodzić od drogi prostej.
子见南子，子路不说。夫子矢之曰：“予所否者，天厌之，天厌之！”
VI.26. Mistrz odwiedził Nanzi. Zilu był tym niezadowolony. Mistrz, wypowiadając przekleństwo, powiedział:— Jeśli zrobiłem coś złego, niech Niebiosa mnie odrzucią! niech Niebiosa mnie odrzucią!
Notatki: Nanzi, żona Ling, księcia Wei, prowadziła rozwiązły tryb życia. Gdy Konfucjusz przybył do stolicy Wei, Nanzi zaprosiła go do siebie. Konfucjusz najpierw się wyparł; potem, zmuszony przez konieczność, poszedł odwiedzić księżną. Dawniej ten, kto pełnił funkcję w księstwie, powinien, zgodnie z obyczajami, odwiedzić żonę księcia. Zilu, nie znając tego zwyczaju, uważał, że jest to hańba odwiedzenia tej złej kobiety.
子曰：“中庸之为德也，其至矣乎！民鲜久矣。”
VI.27. Mistrz powiedział:— Cnota, która trzyma się niezmienionego środka, jest najwyższą doskonałością. Mało ludzi ją posiada, i to od dawna.
子贡曰：“如有博施于民，而能济众，何如？可谓仁乎？”子曰：“何事于仁，必也圣乎！尧舜其犹病诸！夫仁者己欲立而立人，己欲达而达人。能近取譬，可谓仁之方也已。”
VI.28. Zigong powiedział:— Co myśleć o tym, kto by rozprzestrzeniał swe dobroczynności wśród ludzi i mógłby pomóc wszystkim ludziom bez wyjątku? Czy można powiedzieć, że jest doskonały?Mistrz odpowiedział:— Pomagać wszystkim ludziom bez wyjątku, czy to jest możliwe dla doskonałej cnoty? Aby do tego dojść, nie potrzebowałby najwyższej mądrości, połączonej z największą mocą? Yao i Shun sami mieli smutek, że nie mogą tego zrobić. Człowiek doskonały chce być sam pewny, i umacnia innych; pragnie zrozumieć sam swoje obowiązki, i uczy innych. Doskonałość cnoty nie polega na tym, aby pomagać wszystkim ludziom bez wyjątku, co jest niemożliwe; ale polega na tym, aby sądzić innych przez siebie samego i traktować ich tak, jak chciałby być traktowany sam.
