Rozdział 33 z *Laozi*

Ten, kto ma wystarczającą perspicację, aby poznać ludzi i odróżniać ich od siebie, można nazwać mądrym; ale to nie jest tak trudne, jak poznać samego siebie. Tylko ten, kto może poznać swoją naturę, zasługuje na miano najbardziej oświeconego człowieka na świecie.

Ten, kto ma wystarczającą odwagę, aby pokonać ludzi i podbić ich, można nazwać silnym; ale to nie jest tak trudne, jak pokonać samego siebie. Tylko ten, kto może pokonać swoje pasje, zasługuje na miano najsilniejszego na całym świecie.

C: Ten, kto poznał ludzi, jest mądry; widzi rzeczy zewnętrzne. Jego wiedza ogranicza się do poznania dobrych lub złych cech ludzi, przewagi lub słabości ich talentów. Ten, kto poznał samego siebie, jest oświecony; jest obdarzony wewnętrznym wzrokiem. Tylko ten, kto jest w stanie poznać samego siebie, jest w stanie skupić swój słuch, aby słyszeć to, co nie ma dźwięku (Tao), i swój wzrok, aby widzieć to, co nie ma ciała (Tao).

Ten, kto nie wie, kiedy wystarczy, ma nieugaszalne pragnienia; nawet gdyby miał nadmiar bogactw, zawsze byłby w potrzebie. Takiego człowieka nie można nazwać bogatym. Tylko ten zasługuje na to miano, kto wystarcza sobie, kto pozostaje spokojny i wolny od pragnień, i kto jest bogaty w to, co posiada.

强行 qiáng xíng: „Ten, kto nie jest w stanie działać z energią (aby osiągnąć Tao), często nie udaje mu się w swoich zamiarach. Jego wola nie zasługuje na uwagę. Ale mądry, który działa z energią, nieustannie postępuje (w Tao); im dalej mu się wydaje Tao, tym bardziej jego wola staje się żywa w poszukiwaniu go. Można powiedzieć, że jest obdarzony silną wolą”.

To wyjaśnienie wydawałoby się sprzeczne z systemem Laozi, gdybyśmy nie pamiętali, że on potępia używanie siły i energii tylko wtedy, gdy są one stosowane w poszukiwaniu rzeczy doczesnych.

Każda istota ma swoją szczególną istotę. Ten, kto się od niej oddala, szybko ginie; ten, kto ją zachowuje, długo przetrwa. Jeśli tak jest z istotami, tym bardziej z sercem. Nie odstępowanie od czystości, to co Laozi nazywa 不失其所 bù shī qí suǒ, czyli „nie tracić swojej natury”.

Ten trudny fragment bardzo zaskoczył komentatorów. C uważa, że słowo 死 sǐ „umrzeć” odnosi się do śmierci ciała, a 不亡 bù wáng „nie ginąć” do nieśmiertelności ducha (duszy). Oparł się na następującym fragmencie dzieła zatytułowanego 丹经 Dān Jīng: „Serce umiera, ale duch (dusza) zawsze żyje. Czuła dusza gasnie, ale duchowa dusza zachowuje swoje światło”.

Nong-sse: Wyrażenia 不化 bù huà „nie zmieniać się” filozofa Liezi, 不死 bù sǐ „nie umierać” filozofa Zhuangzi, 不灭 bù miè „nie gasnąć” buddyjczyków, mają absolutnie ten sam sens. Ciało ludzkie jest jak skorupa cykady lub zrzucana skóra węża. Zatrzymujemy się w nich tylko na chwilę. Kiedy skorupa cykady wysycha, cykada nie umiera jeszcze; kiedy skorupa węża rozkłada się, wąż nie umiera jeszcze.

Życie zwierzęce rozprasza się, ale dusza zawsze przetrwa.

Sou-tsen-yeou: Pomimo wielkich zmian, które nazywamy życiem i śmiercią, jego natura (natura mędrca) zachowuje swoją czystość i nie ginie. Tak mędrcy z dawnych czasów mogli uniknąć zmian życia i śmierci.

Li-si-tchaï: Mędrzec patrzy na życie i śmierć jak na poranek i wieczór. Istnieje i nie trzyma się życia; umiera i nie ginie. To nazywa się długowiecznością.