Rozdział 65 z *Laozi*

W tym rozdziale słowa 明 míng (jasność, roztropność) są używane w złym znaczeniu, a słowa 愚 yú (prostość, nieświadomość) w dobrym. E: Roztropność i perspicacja są źródłem hipokryzji i zimności (uczuć). W starożytności ci, którzy doskonale praktykowali Tao, nie używali go (jak mówi Sou-tseu-yeou) do oświecania ludzi, do rozwijania ich roztropności i perspicacji. Używali go natomiast do uczynienia ich prostymi i ograniczonymi, aby (A) nie oddawali się oszustwom i oszustwom.

E: Kiedy ludzie nie straciły jeszcze swojej naturalnej prostoty i czystości, łatwo jest ich pouczać i przekonywać; kiedy ich uczucia są jeszcze niezepsute, łatwo jest je skłonić do posłuszeństwa i przestrzegania zakazów i praw. Ale gdy zdobędą dużo roztropności, ich czystość i prostota znikają, podczas gdy podstęp i hipokryzja rosną z dnia na dzień. Jeśli chcemy nauczyć ich Tao i skłonić do prowadzenia prostego i regularnego życia, napotkamy ogromne trudności. Dlatego właśnie mędrcy starożytni starali się uczynić ludzi prostymi i nieświadomymi, zamiast dawać im światło.

E: Jeśli władca używa roztropności do rządzenia krajem, ludzie będą pod jego wpływem; będą starać się być roztropni i oddawać się fałszowi i podstępowi. W ten sposób władca uczyniłby nieszczęście kraju.

E: Jeśli władca nie używa roztropności do rządzenia krajem, ludzie będą pod jego wpływem i będą starać się być prostymi i czystymi. Prostość i uczciwość ludu uczynią kraj szczęśliwym.

Ludzie są trudni do rządzenia, mówi Wang-fou-sse, ponieważ są zbyt bystry. Należy uczynić ich nieświadomymi i pozbawionymi pragnień. Ale jeśli prowadzimy ludzi przy pomocy roztropności i podstępu, gdy ich złe skłonności zostaną obudzone, będziemy musieli jeszcze używać sprytu i sztuczek, aby tłumić hipokryzję ludu. Ludzie zauważą przeszkody, które im stawia się, i natychmiast będą wiedzieć, jak je uniknąć. Będą tylko planować tajne strategie, a wtedy fałsz i hipokryzja będą rosnąć z dnia na dzień. Dlatego Lao-tseu mówi: Ten, kto rządzi krajem przy pomocy roztropności, jest jego nieszczęściem.

A: Wyrażenie 两者 liǎng zhě, „te dwie rzeczy”, oznacza tutaj roztropność i brak roztropności. Należy wiedzieć, że roztropność jest nieszczęściem, a brak lub nieużywanie roztropności może stać się źródłem szczęścia.

E: Kiedy ludzie pospolici mówią o rządzeniu krajem, wyobrażają sobie, że jest dobrze rządzony, gdy władca używa roztropności, a gdy jej brak, wpada w chaos. Rozumowanie w ten sposób oznacza brak umiejętności wyboru prawdziwej wiedzy i niezdolność do dobrze rządzenia ludźmi. Dlatego ten, kto potrafi poznać zalety i wady tych dwóch rzeczy (tj. zalety nieużywania roztropności i wady jej używania), jest w stanie stać się wzorem imperium.

Lit. „znając stale wzór”, czyli to, co czyni kogoś wzorem (imperium). E: Ludzie pospolici szanują tylko używanie roztropności do dobrego rządzenia, ale Święty szanuje przeciwnie brak roztropności do dobrego rządzenia. Dlatego Lao-tseu mówi, że 玄德 xuán dé jest głęboka, ogromna i przeciwna istotom, czyli szuka przeciwieństwa tego, co podoba się istotom.

A: Wyrażenie 玄德 xuán dé oznacza „boską cnotę”. Aliter H: Wyrażenie 玄德 xuán dé oznacza tak subtelną cnotę, że ludzie nie są w stanie jej zrozumieć.

Liu-kie-fou: Słowo 远 yuǎn (pot. „dalszy”) oznacza 不可量 bù kě liàng „nieskończony”.

Liu-kie-fou: To, co cenię, to cnota; to, co ludzie cenią, to roztropność. Cnota i roztropność są przeciwne sobie; posłuszeństwo (ten interpretator zachowuje 顺 shùn jego zwyczajowe znaczenie), które uzyskuje się rządzeniem roztropnością, jest średnie i ograniczone; posłuszeństwo, które uzyskuje się przy pomocy cnoty, jest powszechne.

E: Każdy raz, gdy imperium jest ogarnięte wielkimi zamieszaniami, należy to winą obwiniać miłość do roztropności. Ale gdy władca nie używa roztropności, udaje mu się osiągnąć ogólny pokój.

Ibidem: Słowo 顺 shùn (pot. „posłuszeństwo, posłuszeństwo, poddanie się”) ma tutaj znaczenie 治 zhì „stan tego, co jest dobrze rządzone, pokój”.

Słowa 然后 rán hòu „potem” oznaczają „po zdobyciu tej cnoty”.