Gramatyka lekcji 3

Sekwencja 3: gramatyka

W tej sekwencji omówimy czasownik „być” 是, zaimki pytające 什么 i 谁, partykułę dzierżawczą 的, budowę chińskich rzeczowników oraz różnicę między 学生 a 同学.

Czasownik „być” 是

Czasownik „być” 是 shì w standardowym języku mandaryńskim jest używany znacznie rzadziej niż w języku francuskim.

Czy pamiętacie czasowniki przymiotnikowe omawiane w sekwencji 1?

Chodzi o 好 hǎo „być dobrym”, 客气 kèqi „być uprzejmym”, 老 lǎo „być starym” oraz 高兴 gāoxìng „być zadowolonym, szczęśliwym”.

Należy zapamiętać 2 reguły dotyczące tych czasowników:
1 – w zdaniu twierdzącym mają znaczenie porównawcze. Przykład: 他老 „On jest stary w porównaniu z…”. Aby usunąć porównanie, należy dodać przysłówek „bardzo” 很 hěn: 他很老 „On jest (bardzo) stary.”
2 – czasowniki przymiotnikowe zawierają już w sobie znaczenie „być”. Nie należy zatem stosować czasownika 是 shì razem z czasownikami przymiotnikowymi.

Poniższe zdanie jest zatem błędne: 他是老。
Jest to jednak jeden z najczęstszych błędów popełnianych przez studentów frankofońskich.

Czasownik „być” 是 shì będzie zatem używany wyłącznie z rzeczownikami:
他是老师。 Tā shì lǎoshī. On jest nauczycielem.
他是谁？ Tā shì shéi? Kto to jest?
她是我的同学。 Tā shì wǒ de tóngxué. Ona jest moją koleżanką z klasy.

Pytania niepełne: 什么 i 谁

W poprzedniej sekwencji omawialiśmy pytania pełne, czyli takie, na które można odpowiedzieć „tak” lub „nie”. Pytania te tworzy się, dodając 吗 ma na końcu zdania.
Przykład: 你是老师吗？ Nǐ shì lǎoshī ma? Czy jesteś nauczycielem?

Pytanie niepełne to takie, na które nie można odpowiedzieć „tak” lub „nie”. Jest to pytanie, które wymaga dodatkowej informacji. Wówczas używa się zaimków pytających.

Oto dwa zaimki pytające omawiane w tej sekwencji:

什么 shénme oznacza „co” lub „jaki”. Służy do zapytań o przedmioty lub pojęcia.
谁 shéi oznacza „kto”. Służy do zapytań o osoby.

Najważniejszą rzeczą do zapamiętania w przypadku pytań niepełnych jest to, że nie następuje inwersja podmiotu: zaimek pytający znajduje się w tym samym miejscu, co słowo, którego dotyczy odpowiedź.

他是谁？ Tā shì shéi? Kto to jest?
他是李老师。 Tā shì Lǐ lǎoshī. To jest nauczyciel Li.

你叫什么名字？ Nǐ jiào shénme míngzi? Jak masz na imię?
我叫月月。 Wǒ jiào Yuèyue. Mam na imię Yueyue.

Zaimki osobowe 他 i 她

W języku chińskim „on” i „ona” wymawia się tak samo: tā. Różnią się jednak pisownią:

他 tā: on (męski)
她 tā: ona (żeński)

Ta pisownia jest stosunkowo nowa w historii języka chińskiego. Została wprowadzona na początku XX wieku pod wpływem języków europejskich. W mowie kontekst pozwala określić, czy chodzi o mężczyznę, czy kobietę.

Podsumowanie zaimków osobowych omawianych dotychczas:
我 wǒ: ja
你 nǐ: ty
他 tā: on, jego
她 tā: ona
我们 wǒmen: my
你们 nǐmen: wy
他们 tāmen: oni
她们 tāmen: one

Partykuła dzierżawcza 的

的 de to partykuła dzierżawcza. Służy do łączenia określenia (dodatkowej informacji) z określanym (tym, o czym mówimy), zgodnie z poniższą strukturą:

Przykład: 老师的名字 lǎoshī de míngzi imię nauczyciela: tym, o czym mówimy, jest imię 名字, ale nie byle jakie. Określenie, które wnosi dodatkową informację (nauczyciel), precyzuje, o które imię chodzi: nie jakieś inne, tylko nauczyciela.

Mówi się również o partykule „posesywnej”, jednak posiadanie to tylko jeden z aspektów dzierżawczości. Określenie może być słowem, ale także zdaniem (które często tłumaczy się na język francuski jako zdanie względne).

Na przykład: 叫月月的学生 uczeń/uczniowie, których nazywa się Yueyue.

Zauważcie, że struktura jest przeciwna do tej w języku francuskim. Jest to ważny element pozwalający odróżnić mniej oczywiste grupy wyrazowe:
老师的学生 lǎoshī de xuéshēng uczniowie nauczyciela
学生的老师 xuéshēng de lǎoshī nauczyciel uczniów

Działa to również z zaimkami osobowymi, tworząc dzierżawcze przymiotniki:
我的: mój, moja, moje
你的: twój, twoja, twoje
他的: jego
她的: jej

Na przykład:
我的老师 wǒ de lǎoshī: mój nauczyciel
她的同学 tā de tóngxué: jej kolega/koleżanka z klasy

Określane słowo może być pominięte (domyślne lub nieznane). Wówczas zaimki dzierżawcze stają się zaimkami dzierżawczymi:
我的: mój/moja/moje (rzecz)
李老师的: ten/tą (osoba) nauczyciela Li

Budowa chińskich nazwisk

W języku chińskim nazwisko (姓 xìng) zawsze poprzedza imię (名字 míngzi). Jest to odwrotne niż w języku francuskim.

Przykład: 李明 Lǐ Míng – 李 to nazwisko, a 明 to imię.

Chińskie nazwiska składają się zazwyczaj z jednego znaku (istnieją nieliczne wyjątki złożone z dwóch znaków). Imiona składają się z jednego lub dwóch znaków.

Aby zwrócić się do kogoś w sposób grzeczny, używa się nazwiska wraz z tytułem:
李老师 Lǐ lǎoshī: Nauczyciel Li
王先生 Wáng xiānsheng: Pan Wang

Różnica między 学生 a 同学

学生 xuéshēng oznacza „uczeń” lub „student”. To ogólne określenie na osobę uczącą się.
Przykład: 他是学生。 Tā shì xuéshēng. On jest studentem.

同学 tóngxué oznacza „kolega/koleżanka z klasy”. Dosłownie 同 znaczy „wspólny”, a 学 „uczyć się”: chodzi o osoby, które uczą się razem. Określenie to implikuje wzajemną relację między tymi osobami.
Przykład: 她是我的同学。 Tā shì wǒ de tóngxué. Ona jest moją koleżanką z klasy.

Podsumowując, 学生 określa status (bycie uczniem/studentem), natomiast 同学 określa relację (uczenie się w tym samym miejscu). Nauczyciel użyje określenia 同学 zwracając się do swoich uczniów, często w liczbie mnogiej: 同学们 tóngxuémen.

同学 używane jest również jako tytuł, podobnie jak „nauczyciel”, „pan” lub „pani”:李同学 „uczeń Li”.

Łatwo rozpoznać użycie 同学 jako tytułu, gdyż poprzedza je nazwisko.