Rozdział 39 z Laozi

苏辙 Sū Zhé : Jedność, to Dao. To z Dao wszyscy otrzymali to, co stanowi ich naturę. Ludzie z cesarstwa widzą istoty i zapominają o Dao; wiedzą tylko, że niebo jest czyste, że ziemia jest w spokoju, że duchy są obdarzone boską inteligencją; że doliny mogą być wypełnione, że dziesięć tysięcy istot rodzi się, że książęta i królowie są wzorami świata. Ale nie wiedzą, że to z Dao otrzymali te cechy. Wielkość nieba i ziemi, szlachetność książąt i królów, to Jedność, która je wyprodukowała. Ale co to jest ta Jedność? Patrzysz na nią i nie widzisz; chcesz ją dotknąć i nie osiągasz. Widać, że jest to najdelikatniejsza rzecz na świecie.

Przetłumaczyłem słowo 贞 zhēn jako „wzorzec”. E: Książęta i królowie są postawieni ponad innymi ludźmi. Cesarstwo czci ich i bierze za wzór. H wyjaśnia to przez 长 zhǎng, „wyższy, przywódca”.

E: Wyrażenie 天无以清 tiān wú yǐ qīng, dosłownie „gdyby niebo nie miało czystości”, oznacza „gdyby niebo straciło swoją Jedność”, czyli to, co stanowi jego naturę.

H: Niebo, ziemia i wszystkie istoty czerpią swoje pochodzenie z istoty Dao. To dlatego, że niebo otrzymało tę Jedność, tę istotę, że jest czyste i unosi się w postaci eteru nad naszymi głowami itd. Gdyby niebo nie posiadało tej Jedności, czyli nie posiadało od Dao tej czystości, która stanowi jego naturę, pękłoby i nie mogłoby się zaokrąglić w sklepienie. Gdyby ziemia nie posiadała tej Jedności, zostałaby pociągnięta przez szybki ruch (kilku interpretatorów wyjaśnia słowo 发 fā jako „wstawić się w ruch”) i nie mogłaby pozostać w spokoju, aby podtrzymać istoty; jeśli ludzie jej nie posiadają, ich środki do życia wyczerpują się i nie mogą się niekończenie kontynuować w swoich synach i wnukach. Gdyby wszystkie (czyli wszystkie) istoty jej nie posiadały, wygasłyby i przestałyby istnieć. Gdyby książęta i królowie jej nie posiadały, zostaliby obaleni i nie mogliby pozostać w pokoju na swoim szlachetnym i wywyższonym tronie. Na tym ostatnim punkcie 老子 Lǎozǐ szczególnie insistuje, ponieważ chce, aby królowie trzymali się Dao i rządzyli przez nieczynność.

W ogóle, każdy człowiek, który jest podległy innym i działa tylko według ich rozkazów, nazywa się 下贱 xiàjiàn „niski i poniżony”. To porównanie dotyczy Dao. Dao jest bezimienne, a wszyscy ludzie na świecie mogą z niego korzystać, tak jak korzystają z człowieka niskiego i poniżonego. Jeśli książęta i królowie pozostaną na swoim szlachetnym i wywyższonym tronie bez posiadania Dao, zostaną szybko obaleni. Czy nie jest oczywiste, że Dao jest ich fundamentem i korzeniem?

Wiele edycji podaje: 侯王无以为贞 hóu wáng wú yǐ wéi zhēn, „Jeśli książęta i królowie przestaną być wzorami (świata) i dumnie patrzą na swoją szlachetność i wywyższenie...”. Konstrukcja, którą przyjąłem, zgodnie z glosą 刘歆 Liú Xīn, wydała mi się bardziej regularna i logiczna. „Być szlachetnym (mówi ten interpretator) i zapomnieć o swojej szlachetności, być wywyższonym i zapomnieć o swoim wywyższeniu, to sposób, aby być wzorem cesarstwa i nie zostać obalonym”.

E: W porządku natury książęta i królowie są tego samego gatunku co prosty człowiek z ludu. Jeśli ludzie im się poddają, z prostych ludzi, jakimi byli, stają się książętami i królami. Jeśli ludzie ich opuszczają, z książąt i królów, jakimi byli, spadają do klasy prostych ludzi. Widać z tego, że szlachetność i wywyższenie książąt i królów ma za podstawę klasę niską i chłopską ludu. Kiedy książęta i królowie nazywają siebie samych z pokory sierotami, ludźmi o niewielkiej wartości, ludźmi pozbawionymi cnoty, używają określeń, które służą do określenia biednego ludu i ludzi niskiego i niesławnego pochodzenia. Jeśli tak się określają, zamiast używać pompatycznych tytułów, to dlatego, że nie zapomnieli swojego skromnego pochodzenia.

Według 谢灵运 Xiè Língyùn, sens słowa 致 zhì nie został jeszcze wyjaśniony w zadowalający sposób; uważa je za zbędne.

B i 谢灵运 Xiè Língyùn: Z wieloma materiałami tworzycie wóz. Wóz to zbiorcze określenie różnych materiałów, z których składa się wóz. Jeśli je policzysz jedno po drugim (jeśli rozłożysz wóz), będziesz miał wałek, koła, szpule, oś, dywan itd. Jeśli nadajesz tym różnym częściom ich odpowiednie nazwy, nazwa wozu zniknie; jeśli z nich abstrahujesz, nie będzie już wozu.

Podobnie, to połączenie i całość ludu tworzy księcia lub króla. Książę, król, to zbiorcze określenie ludu.

Jeśli zignorujesz lud, nie będzie już ani księcia, ani króla.

Jak piękny by nie był wóz, stał się taki tylko dzięki połączeniu wielu małych materiałów. Jak szlachetny by nie był książę lub król, nie mógłby takim zostać bez połączenia wielu ludzi niskiego stanu.

Dlatego należy życzyć, aby książęta i królowie umieli się uniżać w swoich honorach i stać się prostymi i pokornymi jak Dao. Gdy książę posiada Dao, nie jest w mocy ludzi podnieść go ani poniżyć. Nie chce być ceniony jak jadeit, ani pogardzany jak kamień. Jeśli książęta i królowie tracą swój lud, to dlatego, że straciły Jedność (Dao). Jeśli tracą Jedność, to dlatego, że, dumni ze swojej szlachetności i wywyższenia, oddają się na tronie najgorszym nadużyciom. 老子 Lǎozǐ wyjaśnia tutaj przyczynę szlachetności i wywyższenia, aby odwieść ludzi od ich poszukiwania.