孙子曰：地形有通者、有挂者、有支者、有隘者、有险者、有远者。สุนจือว่าถึงแผ่นดินมีหกประเภท คือ แผ่นดินที่เปิดโล่ง แผ่นดินที่แขวน แผ่นดินที่สนับ แผ่นดินที่แคบ แผ่นดินที่อันตราย และแผ่นดินที่ไกล我可以往，彼可以来，曰通。通形者，先居高阳，利粮道，以战则利。แผ่นดินที่เปิดโล่ง คือ แผ่นดินที่เราเข้าไปได้ และศัตรูเข้าได้ด้วย เมื่ออยู่ในแผ่นดินที่เปิดโล่ง ต้องยึดที่สูงที่แดดก่อน และป้องกันเส้นทางขนส่งอาหาร เพื่อให้ได้ประโยชน์ในการรบ可以往，难以返，曰挂。挂形者，敌无备，出而胜之，敌若有备，出而不胜，难以返，不利。แผ่นดินที่แขวน คือ แผ่นดินที่เราเข้าไปได้ แต่กลับไม่ได้ เมื่ออยู่ในแผ่นดินที่แขวน ถ้าศัตรูไม่เตรียมพร้อม เราเข้าโจมตีและชนะได้ แต่ถ้าศัตรูเตรียมพร้อมแล้ว เราเข้าโจมตีแต่ไม่ชนะ กลับไม่ได้ จึงเป็นการไม่ได้ประโยชน์我出而不利，彼出而不利，曰支。支形者，敌虽利我，我无出也，引而去之，令敌半出而击之利。แผ่นดินที่สนับ คือ แผ่นดินที่เราเข้าโจมตีไม่ได้ประโยชน์ และศัตรูเข้าโจมตีไม่ได้ประโยชน์ด้วย เมื่ออยู่ในแผ่นดินที่สนับ ถ้าศัตรูล่อเราให้ออกมา เราไม่ต้องออกมา แต่ต้องหลอกให้ศัตรูออกมาครึ่งหนึ่ง แล้วโจมตีให้ได้ประโยชน์隘形者，我先居之，必盈之以待敌。若敌先居之，盈而勿从，不盈而从之。แผ่นดินที่แคบ คือ แผ่นดินที่เรายึดก่อนและเต็มด้วยกำลัง เพื่อรอศัตรู ถ้าศัตรูยึดก่อนและเต็มด้วยกำลัง เราไม่ต้องตามเข้าไป แต่ถ้าศัตรูยึดก่อนแต่ไม่เต็มด้วยกำลัง เราต้องตามเข้าไป险形者，我先居之，必居高阳以待敌；若敌先居之，引而去之，勿从也。แผ่นดินที่อันตราย คือ แผ่นดินที่เรายึดก่อนและยึดที่สูงเพื่อรอศัตรู ถ้าศัตรูยึดก่อน เราต้องถอยและไม่ต้องตามเข้าไป远形者，势均难以挑战，战而不利。แผ่นดินที่ไกล คือ แผ่นดินที่กำลังของทั้งสองฝ่ายเท่ากัน และยากที่จะเริ่มรบ เพราะรบแล้วก็ไม่ได้ประโยชน์凡此六者，地之道也，将之至任，不可不察也。หกประเภทของแผ่นดินนี้ เป็นหลักการของแผ่นดิน จึงต้องเป็นที่รู้จักของผู้บัญชาการทหาร凡兵有走者、有驰者、有陷者、有崩者、有乱者、有北者。凡此六者，非天地之灾，将之过也。ทหารมีหกประการที่พ่ายแพ้ คือ หนี หนีไปเร็ว แตก ล่มสลาย สงสัย และพ่ายแพ้ หกประการนี้ ไม่ใช่ภัยพิบัติจากฟ้าแดด แต่เป็นความผิดพลาดของผู้บัญชาการทหาร夫势均，以一击十，曰走；卒强吏弱，曰驰；吏强卒弱，曰陷；大吏怒而不服，遇敌怼而自战，将不知其能，曰崩；将弱不严，教道不明，吏卒无常，陈兵纵横，曰乱；将不能料敌，以少合众，以弱击强，兵无选锋，曰北。เมื่อกำลังของทั้งสองฝ่ายเท่ากัน แต่เราโจมตีด้วยกำลังหนึ่งต่อสิบ ก็เรียกว่า หนี เมื่อทหารแข็งแกร่งแต่ผู้บัญชาการอ่อนแอ ก็เรียกว่า หนีไปเร็ว เมื่อผู้บัญชาการแข็งแกร่งแต่ทหารอ่อนแอ ก็เรียกว่า แตก เมื่อผู้บัญชาการใหญ่โกรธและไม่ฟังคำสั่ง แล้วพบศัตรูแล้วก็รบเองโดยไม่รู้ว่าตนเองมีความสามารถหรือไม่ ก็เรียกว่า ล่มสลาย เมื่อผู้บัญชาการอ่อนแอและไม่มีระเบียบวินัย คำสั่งไม่ชัดเจน ทหารไม่มีระเบียบวินัย แถวทหารไม่เรียบร้อย ก็เรียกว่า สงสัย เมื่อผู้บัญชาการไม่สามารถประเมินศัตรูได้ ใช้กำลังน้อยต่อกำลังมาก ใช้กำลังอ่อนต่อกำลังแข็ง และไม่มีทหารที่ดี ก็เรียกว่า พ่ายแพ้凡此六者，败之道也，将之至任，不可不察也。หกประการนี้ เป็นทางที่พ่ายแพ้ จึงต้องเป็นที่รู้จักของผู้บัญชาการทหาร夫地形者，兵之助也。料敌制胜，计险隘远近，上将之道也。知此而用战者必胜，不知此而用战者必败。แผ่นดินเป็นสิ่งช่วยให้ทหารได้ประโยชน์ เมื่อประเมินศัตรูและวางแผนการรบตามความเสี่ยง ความแคบ ความไกล และความใกล้ เป็นหลักการของผู้บัญชาการทหารที่ดี เมื่อรู้จักหลักการนี้แล้วใช้ในการรบ จะชนะได้แน่ เมื่อไม่รู้จักหลักการนี้แล้วใช้ในการรบ จะพ่ายแพ้แน่故战道必胜，主曰无战，必战可也；战道不胜，主曰必战，无战可也。เมื่อทางการรบชนะแน่ แม้ว่าผู้ปกครองจะสั่งให้ไม่รบ ก็ต้องรบได้ เมื่อทางการรบไม่ชนะ แม้ว่าผู้ปกครองจะสั่งให้รบ ก็ไม่ต้องรบ故进不求名，退不避罪，唯民是保，而利于主，国之宝也。จึงเมื่อก้าวหน้าไม่ต้องหาความเป็นที่รู้จัก เมื่อถอยไม่ต้องหลีกเลี่ยงความผิด เมื่อรักษาประชาชนและประโยชน์แก่ผู้ปกครอง เป็นความมั่งคังของประเทศ视卒如婴儿，故可以与之赴深溪；视卒如爱子，故可与之俱死。厚而不能使，爱而不能令，乱而不能治，譬若骄子，不可用也。เมื่อมองทหารเหมือนเด็กเล็ก ก็จะสามารถนำไปยังหุบเขาที่ลึกได้ เมื่อมองทหารเหมือนลูกชายที่รัก ก็จะสามารถให้ตายด้วยกันได้ แต่เมื่อให้ความดีแต่ไม่สามารถใช้ได้ เมื่อรักแต่ไม่สามารถบังคับได้ เมื่อมีความวุ่นวายแต่ไม่สามารถแก้ไขได้ ก็จะเหมือนเด็กที่รักแต่ไม่สามารถใช้ได้知吾卒之可以击，而不知敌之不可击，胜之半也；知敌之可击，而不知吾卒之不可以击，胜之半也；知敌之可击，知吾卒之可以击，而不知地形之不可以战，胜之半也。เมื่อรู้ว่าทหารของเราใช้โจมตีได้ แต่ไม่รู้ว่าศัตรูไม่สามารถโจมตีได้ ก็จะชนะได้ครึ่งหนึ่ง เมื่อรู้ว่าศัตรูสามารถโจมตีได้ แต่ไม่รู้ว่าทหารของเราไม่สามารถโจมตีได้ ก็จะชนะได้ครึ่งหนึ่ง เมื่อรู้ว่าศัตรูสามารถโจมตีได้ และรู้ว่าทหารของเราสามารถโจมตีได้ แต่ไม่รู้ว่าการรบกับแผ่นดินนั้นไม่ได้ประโยชน์ ก็จะชนะได้ครึ่งหนึ่ง故知兵者，动而不迷，举而不穷。故曰：知彼知己，胜乃不殆；知天知地，胜乃可全。จึงผู้รู้จักการรบ จะกระทำไม่ตกใจ และจะกระทำไม่หมดแรง จึงว่า "รู้ศัตรูและรู้ตนเอง จะไม่ตกใจในการรบครั้งใดครั้งหนึ่ง รู้ฟ้าดิน จะชนะได้อย่างสมบูรณ์"
