孙子曰：夫用兵之法，全国为上，破国次之；全军为上，破军次之；全旅为上，破旅次之；全卒为上，破卒次之；全伍为上，破伍次之。是故百战百胜，非善之善也；不战而屈人之兵，善之善者也。
Het behoud van bezittingen en alle rechten van de vorst die u dient, dat moet uw eerste zorg zijn; ze uitbreiden ten koste van de vijand, dat moet u alleen doen als u ertoe gedwongen wordt.
Zorg voor de rust van de steden van uw eigen land, dat moet uw belangrijkste bezorging zijn; de rust van vijandelijke steden verstoren, dat moet alleen uw laatste redmiddel zijn.
Bescherm vriendschappelijke dorpen tegen elke belediging, dat moet uw aandacht verdienen; inval doen op vijandelijke dorpen, dat moet u alleen doen als de noodzaak u daartoe dwingt.
Zorg ervoor dat de huizen, zelfs de kleinste hutten van de onderdanen van uw vorst geen enkel letsel lijden, dat verdient ook uw aandacht; verwoesting aanrichten in de huizen of hutten van uw vijanden, dat moet u alleen doen als er een tekort aan alles is.
Als deze maximen goed in uw hart zijn gegraveerd, kunt u steden aanvallen of slag leveren, ik garandeer het succes. Ik zeg meer: zelfs als u honderd gevechten moet leveren, honderd overwinningen zullen het gevolg zijn. Echter, zoek niet om uw vijanden te overwinnen door middel van gevechten en overwinningen; want er zijn gevallen waarin wat boven het goede is, zelf niet goed is, dit is er een waar u hoe hoger u boven het goede uitstijgt, hoe dichter u bij het verwoestende en slechte komt.
Zonder gevechten te leveren, probeer overwinningen te behalen: dit is het geval waarin hoe hoger u boven het goede uitstijgt, hoe dichter u bij het onvergelelijke en uitstekende komt. Grote generaals bereiken dit door alle trucs van de vijand te ontdekken, al zijn plannen te dwarsbomen, twisten onder zijn mensen te zaaien, ze altijd op hun hoede te houden, externe hulp te voorkomen die hij zou kunnen ontvangen, en hem alle gemakken te ontnemen die hij zou kunnen hebben om iets voor hem voordelig te doen.
故上兵伐谋，其次伐交，其次伐兵，其下攻城。攻城之法，为不得已。修橹轒輼，具器械，三月而后成；距堙，又三月而后已。将不胜其忿而蚁附之，杀士卒三分之一，而城不拔者，此攻之灾也。
Als u gedwongen wordt een plaats aan te vallen en te vernietigen, moet u uw chars, schilden en alle noodzakelijke machines zo inrichten dat alles in goede staat is wanneer het tijd is om ze te gebruiken. Zorg er vooral voor dat de overgave van de plaats niet langer duurt dan drie maanden. Als deze termijn verstreken is en u nog niet aan uw doel bent gekomen, zeker, er zijn enkele fouten van uw kant gemaakt; vergeet niets om ze te herstellen. Aan het hoofd van uw troepen, verdubbel uw inspanningen; bij het aanval imiteer de waakzaamheid, activiteit, ijver en volharding van mieren. Ik neem aan dat u eerder de verdedigingswerken en andere noodzakelijke werken heeft uitgevoerd, dat u redoutes heeft opgericht om te zien wat er bij de belegerden gebeurt, en dat u heeft voorzien in alle ongemakken die uw voorzorg u heeft laten voorzien. Als met al deze voorzorgsmaatregelen het gebeurt dat van drie delen van uw soldaten u er een heeft verloren, zonder dat u overwinnaar bent, weet dan dat u niet goed hebt aangevallen.
故善用兵者，屈人之兵而非战也，拔人之城而非攻也，毁人之国而非久也，必以全争于天下，故兵不顿而利可全，此谋攻之法也。
Een bekwame generaal komt nooit in zulke extreme situaties terecht: zonder gevechten te leveren, weet hij hoe hij zijn vijanden kan vernederen; zonder een druppel bloed te vergieten, zonder zelfs het zwaard te trekken, weet hij hoe hij steden kan innemen; zonder voet op vreemde grond te zetten, weet hij hoe hij koninkrijken kan veroveren; en zonder veel tijd te verliezen aan het hoofd van zijn troepen, verzekert hij onsterfelijke roem voor de vorst die hij dient, hij verzekert het geluk van zijn landgenoten, en maakt de wereld hem dankbaar voor rust en vrede: dit is het doel waarnaar allegenen die over legers commanderen zonder ophouden en zonder te wankelen moeten streven.
故用兵之法，十则围之，五则攻之，倍则分之，敌则能战之，少则能逃之，不若则能避之。故小敌之坚，大敌之擒也。
Er zijn oneindig veel verschillende situaties waarin u zich ten opzichte van de vijand kunt bevinden. U kunt ze niet allemaal voorzien; daarom ga ik niet in meer detail. Uw licht en ervaring zullen u suggereren wat u moet doen, naarmate de omstandigheden zich voordoen; toch zal ik u enkele algemene adviezen geven die u in de gelegenheid kunt gebruiken.
Als u tien keer zo sterk in aantal bent als de vijand, omsingelt u hem van alle kanten; laat hem geen enkele doorgang vrij; zorg ervoor dat hij zich niet kan terugtrekken om elders te kamperen, noch het minstste versterking kan ontvangen. Als u vijf keer zoveel mensen heeft als hij, plaatst u uw leger zo dat het hem van vier kanten tegelijk kan aanvallen, wanneer het tijd is. Als de vijand één keer minder sterk is dan u, beperkt u zich ertoe uw leger in twee te verdelen. Maar als aan beide kanten een gelijke hoeveelheid mensen is, is alles wat u kunt doen het gevecht riskeren; als u daarentegen minder sterk bent dan hij, moet u voortdurend op uw hoede zijn, de kleinste fout zou van de laatste consequentie voor u zijn. Probeer u te beschermen en vermijd zo veel mogelijk een confrontatie met hem: de voorzichtigheid en vastberadenheid van een klein aantal mensen kunnen ertoe leiden dat een talrijk leger moe wordt en zelfs wordt overwonnen.
夫将者，国之辅也。辅周则国必强，辅隙则国必弱。
Hij die aan het hoofd van de legers staat, kan zich beschouwen als de steun van de staat, en dat is hij inderdaad. Als hij zo is als hij moet zijn, zal het rijk in welvaart zijn; als hij daarentegen niet de nodige kwaliteiten heeft om het post dat hij bekleedt waardig te vervullen, zal het rijk eronder lijden, en mogelijk zich op het punt van zijn ondergang bevinden. Een generaal kan de staat alleen goed dienen op één manier; maar hij kan hem op vele manieren schaden. Het kost veel moeite en een gedrag dat voortdurend door moed en voorzichtigheid wordt vergezeld om te kunnen slagen: het kost maar één fout om alles te verliezen; onder de fouten die hij kan maken, hoeveel soorten zijn er niet? Als hij troepen buiten seizoen oproept, als hij ze laat vertrekken wanneer ze niet moeten vertrekken, als hij geen exacte kennis heeft van de plaatsen waar hij ze moet leiden, als hij hen onvoordelige kampen laat maken, als hij ze onnodig vermoeit, als hij ze zonder noodzaak terugroept, als hij de behoeftes van hen die zijn leger vormen niet kent, als hij niet het soort werk laat doen waaraan ze zich eerder oefenden, om ze volgens hun talenten te gebruiken; als hij de sterkte en zwakte van zijn mensen niet kent, als hij geen reden heeft om op hun loyaliteit te vertrouwen, als hij de discipline niet in al zijn strengheid laat handhaven, als hij het talent mist om goed te regeren, als hij onbeslist is en wankelt in de gelegenheden waarin hij snel zijn besluit moet nemen, als hij zijn soldaten niet op het juiste moment kan compenseren wanneer ze hebben geleden, als hij toestaat dat ze zonder reden worden gepest door hun officieren, als hij de ruzies die tussen de leiders kunnen ontstaan niet kan voorkomen: een generaal die in deze fouten valt, zal het rijk van mannen en levensmiddelen leegmaken, zal zijn vaderland oneer aandoen, en zal zelf het schandelijke slachtoffer van zijn onbekwaamheid worden.
故君之所以患于军者三：不知军之不可以进而谓之进，不知军之不可以退而谓之退，是谓縻军；不知三军之事而同三军之政，则军士惑矣；不知三军之权而同三军之任，则军士疑矣。三军既惑且疑，则诸侯之难至矣。是谓乱军引胜。
故知胜有五：知可以战与不可以战者胜，识众寡之用者胜，上下同欲者胜，以虞待不虞者胜，将能而君不御者胜。此五者，知胜之道也。
Om uw vijanden te verslaan, zijn vijf dingen vooral nodig voor een generaal.1° Weten wanneer het gepast is om te vechten, en wanneer het beter is om zich terug te trekken.2° Weten hoe men het weinig en het veel moet gebruiken volgens de omstandigheden.3° Zoveel affectie tonen aan de gewone soldaten als aan de belangrijkste officieren.4° Profijt halen uit alle voorspelbare of onvoorspelbare omstandigheden.5° Zeker zijn dat u niet door de vorst wordt tegengewerkt in alles wat u kunt ondernemen voor zijn dienst en voor de glorie van zijn wapens.
Met dit alles, als u de kennis die u moet hebben van uzelf en van alles wat u kunt of niet kunt, combineert met de kennis van al diegene die onder uw bevel staan, zelfs als u honderd oorlogen moet voeren, honderd keer zult u overwinnaar zijn. Als u alleen weet wat u zelf kunt, en u weet niet wat uw mensen kunnen, zult u één keer winnen; één keer zult u verslagen worden: maar als u geen kennis hebt van uzelf, noch van diegene aan wie u commandoert, zult u uw gevechten alleen maar tellen door nederlagen.
故曰：知己知彼，百战不贻；不知彼而知己，一胜一负；不知彼不知己，每战必败。
Als u uw vijanden kent en uzelf kent, hoeft u geen honderd gevechten te vrezen. Als u uzelf kent maar uw vijanden niet, voor elke overwinning zult u ook een nederlaag lijden. Als u uw vijanden niet kent en uzelf niet kent, zult u elk gevecht verliezen.
Een Chinese commentator geeft een iets andere betekenis aan het begin van dit artikel. Hoewel zijn uitleg overeenkomt met de oude Chinese moraal, heb ik toch besloten hem niet te volgen, omdat het mij leek alsof hij de echte bedoeling van de auteur niet weergeeft, en zelfs enkele van zijn principes tegenspreekt. Hier is de versie van deze vertaler. « Het behoud van de bezittingen van de vijanden, is wat u eerst moet doen, als het meest perfecte; ze vernietigen, moet het gevolg zijn van noodzaak. Zorg voor de rust en de rust van de jun, de lü, de zu en de wu van uw vijanden; dat verdient al uw aandacht; hen verstoren en verontrusten, is wat u als onwaardig voor u moet beschouwen... Als een generaal, zegt de vertaler, zo handelt, zal zijn gedrag niet verschillen van dat van de meest deugdelijke personen; het zal overeenkomen met de hemel en de aarde, waarvan de werking erop gericht is om de dingen te produceren en te behouden in plaats van ze te vernietigen... De hemel heeft nooit de uitstorting van menselijk bloed goedgekeurd: het is hij die het leven aan de mensen geeft; alleen hij moet de baas zijn om het te beëindigen... Dit, voegt hij eraan toe, is de echte betekenis van de woorden van Sunzi ».
Wat ik heb vertaald met de woorden steden, dorpen, gehuchten en hutten, is wat de Chinezen jun (of kun), lü, zu en wu noemen. Hier is de letterlijke uitleg van elk van deze woorden. Een jun is een plaats die twaalfduizend vijfhonderd mannen bevat; een lü bevat vijfhonderd gezinnen; een zu bevat honderd inwoners, een wu is de woning van slechts vijf gezinnen.
De auteur spreekt hier over de karren die lou worden genoemd. Deze karren hadden vier wielen en konden gemakkelijk ongeveer tien personen bevatten. Ze waren bedekt met leer of dierenhuiden; er was een soort galerij gemaakt van grote houten stukken. Op het lederen dak was aarde voor de veiligheid van hen die in deze karren waren, om te voorkomen dat ze geïrriteerd zouden worden door projectielen, stenen en andere dingen die de vijanden gooiden. Elk van deze karren was als een soort kleine vesting, waarvan men aanviel en verdedigde. Ze werden vooral gebruikt bij belegeringen: men gebruikte ze ook in gevechten. In het laatste geval werden ze geplaatst aan het einde van het leger, en na een nederlaag zochten ze beschutting erachter, en verdedigden zich daar zoals ze dat in een vestingstad zouden doen. Zolang de overwinnaar er niet meester van was, kon hij zich niet verheugen dat hij de vijand had verslagen. Het was ook midden in deze karren dat men het meest kostbare plaatste.
De vergelijking van een leger met mieren kan vreemd lijken aan hen die deze insecten niet goed hebben bestudeerd; maar onze natuurkundigen weten beter dan de Chinezen dat de mier misschien van alle dieren het meest ijverig is in de strijd. Men ziet er die, gedeeld in twee, niet loslaten, en zelfs de vijand aanmoedigen.
Wat ik heb vertaald met het woord redoutes, waren soorten torens gemaakt van aarde. Ze waren hoger dan de muren van de steden die men belegerde; van bovenaan deze torens, of liever gezegd van bovenaan deze terrassen, probeerde men de verschillende manoeuvres van de belegerden te ontdekken voor de verdediging van de plaats. De Chinese vertaler noemt ze aardse bergen.
Het getal tien is de meest gebruikelijke vergelijkingsterm van de Chinezen. Dus, in plaats van te vertalen zoals ik dat heb gedaan: Als u tien keer zo sterk in aantal bent als de vijand, enz., zou men kunnen zeggen: Als u ten opzichte van de vijand staat als tien tot één, als tien tot vijf, enz.
Het lijkt erop dat de auteur te veel detail eist van een generaal, vooral wanneer hij zegt dat hij moet weten welk soort werk waarvoor iedereen die een leger vormt, zich eerder oefende, een detail dat niet praktisch of zelfs mogelijk lijkt. Het is aan te nemen dat Sunzi niet beweert dat degene die aan het hoofd van een leger staat, alle individuen van het leger persoonlijk kent; maar alleen eist hij dat hij ze in het algemeen kent via de ondergeschikte officieren. Bovendien kunnen de Chinese woorden san jun, en de Mongoolse woorden ilan chohai jun, die er de vertaling van zijn, ook gelijktijdig de drie verschillende klassen betekenen waaruit een leger is opgebouwd, dat wil zeggen de hoge officieren, de ondergeschikte officieren en de gewone soldaten. Dan zou de auteur alleen van de generaal een exacte kennis van de drie rangen van zijn leger eisen, aangegeven door de woorden san jun, die drie jun betekenen. Een jun, letterlijk genomen, is eigenlijk een verzameling van vierduizend mannen. Dus in deze zin zou het leger waarvan Sunzi spreekt, alleen uit twaalfduizend mannen bestaan. Het zou nog zwakker zijn als een jun, zoals men in sommige woordenboeken vindt, slechts de verzameling van tweeduizend vijfhonderd mannen is; het zou een leger zijn van slechts zevenduizend vijfhonderd mannen, wat niet waarschijnlijk is; in het algemeen, in de oude boeken over oorlogvoering, betekenen de woorden san jun een volledig leger, van welke omvang het ook is.
